معـماری ایرانی را باید بطور صحـیح از اعـماق تاریخ ایـن سرزمـیـن کهـن مـورد بررسی قـرار داد.

معـماری ایرانی به شـش قـرن قـبل از میلاد مسیح باز می گـردد، که مـشـخـصات هـر دورهً معـماری را در دوره های مـخـتـلف تاریـخـی شـرح می دهـیـم :

1- معـماری دوران ماقـبـل تـاریخ تـا زمان حـکـومت مادها.

2- معـماری از زمان حکـومت مـادهـا تـا پـایان دوره حـکـومت ساسانیان .

در رابـطه با معـماری ایران، بایـد به خـوانـنـدگـان یـادآوری شـود، تـغـیـیـراتی کـه در رابـطه بـا هـنـر پـیـشـیـنـیان ایـران در معـماری داده شـده و نـحـوهً ساخـتمان سازی آن دوران. در سخـنی کـوتاه مـی تـوان به : حکـاکـی بـر روی سـنگ، گچکاری، نقاشی، آجرکاری، آئینه کاری، کاشی کاری، موزائیک کاری و دیـگـر کـارهـای تـزئـیـنی اشـاره کرد.
الـبـتـه مـا بایـد استـثـنـاهـایی هـم بـرای ساخـتـمان هـای چـنـد شـکـلی کـه بـرای مـواردی خـاص اسـتـفـاده می شد، قـائـل شـویم. این گـونـاگـونـی بـرآمـده از نـیـازهـای خـاص مـردم در زمـانـهـای مـتـفـاوت بـوده است.

هـنـرمـنـدان ایـرانی بـه دنـیـا ثـابـت کـردن کـه تـوانائـی هـای بالایی دارنـد و شـامـل احـتـرام بـسیار، بـخـاطر اثـرهـای تـاریخـی مـنـحـصر بـفـرد فـراوانـی کـه از خـود بـجـای گـذاشـتـه، هـسـتـند.



بـنـظر مـشکـل می رسد که بـتوان معـماری ایرانی را از زمانـهـای بـسـیـار دور تـا بـحـال طـبـقـه بـنـدی کرد. اما، تـرتـیـبات زیـر مـی تـواند چـشـم انداز وسـیـعـی از ایـن کـارهـا در اخـتـیـار شـمـا قـرار دهـد: کـلـبه هـای ماقـبل تـاریـخ، شهـرهـا و قـصـبه های اولـیه، اسـتحـکـامات و دژهـای نـظـامی، معـابـد و آتـشـکـده ها، مـقـبـره ها و آرامـگـاه هـای بـزرگ، مـکـانهـای عـظـیـم تـاریـخـی، سـدهـا و پـلـهـا، بـازارهـا، حـمام هـا، جـاده هـا، مسـاجـد عـظـیـم، بـرجـهـا و مـنـاره هـا، ساخـتـمانهـای مـذهـبـی و محـلهـایی از دوران اسلامی، و هـمچـنـیـن بـنـاهـا و یـاد بـودهـای گـسـتـرده در کـشـور ایران.
از دیگـر چـیـزهـای مهـمی که بـرروی معـماری ایرانی تـاثـیـر گـذار بوده است، شـرایط مهـم آب و هـوائی در فلات ایران بوده است. بطور مـثـال سبک معـماری در شـمال کـشـور و کـوهـپـایـه های ایران بـا سـبک معـماری در جـنـوب و کویر ایران تـفـاوت دارد. اکـنـون با مصـادف شـدن بـا اطاعـات تـمام نـشـدنـی و حـیرت آوری کـه امـکـان آن در هـیچ کـشور دیـگـری نـیـست، نگـاهـی داریم گـذرا بـه معـماری ایرانی.



صحـبت کردن در مـورد معـماری باستانی، بدون ایـنکـه نـمونه هایی از آن وجود داشتـه باشـد تـقـریـباً غـیـر مـمـکـن است.
یکی از قـدیـمی ترین بـناهای کـشف شده در فلات ایران مربـوط می شود به بـنای رنگ شـده " زاغ تـپـه " در قـزوین. در تاریخ گـذشـته کـه مربوط می شود به قـرن هـفـتم و اوایل قـرن شـشم قـبل از میـلاد، بایـد بـسیار مورد رسیدگـی قـرار گـیرد که در آن زمان قـبل از تاریخ، چـگـونـه و با چـه وسائـلی این بـنا را آراستـه کـرده اند. از این بـنا بـرای جـمع شـدن و اجـتماعـات استـفاده مـی شده است.

در این بـنا از شومـیـنه برای گـرم کـردن ساخـتمان در فـصلهای سرد سال اسـتـفاده می شده است. هـمـچـنـین محـلی بـرای درست کردن کـباب داشـتـه است. هـمچـنـین این ساخـتمان دو محـل برای نگـهـداری ابزارها و وسائـل، بعـلاوه اتاقـی کـوچـک که از آن به عـنـوان نـشـیـمن استـفاده می کردند. دیـوارهـا بـوسـیله نـقاشـی از بـز کـوهـی تـزئـیـن شـده است. بـه احـتـمال خـیـلی زیـاد از این مـکـان برای انجـام مراستم مـذهـبـی خـود استـفاده می کـردنـد.
تـپـه سـیالک در نـزدیکـی کاشان نـیـز یکی دیگـر از این مکـانهـای تـاریـخی است، که بـه قـرن شـشم و پـنجـم قـبل از مـیـلاد بـرمـی گـردد.

نمایی از معـبد چغـازنبـیل در خوزستان

اولین بار که مردم به منطقه سیالک رفـتـند، نمی دانستـند که چگـونه باید خانه ساخت، و زیر کـلبه هایی که با برگ درخـتان تهـیه شده بود زندگـی می کردند. اما بزودی آنهـا فرا گـرفـتـند که چگـونه با گـل، خشت خام درست کرده و مورد مصرف در خانه سازی قرار دهـند.

در قـرن چهـارم قـبل از مـیـلاد مسیح مردم سیالک بصورتی جامع شروع کردند به بنا نهادن بناهـای جـدید، که بخوبی مشخص است. این بناهـا بصورتی یکجا و توده، و تماما تهـیه شده از آجر خام بود. این آجـرهای اولیه کـه بـصورتی بیضی شکـل تهـیه می شد، در آفـتاب گـذاشته شده و خشک می شدند؛ و بعـد از آن مورد استـفاده قـرار می گـرفـتـند. معـماری این دوره تـمام بـناهـا را با رنگ قـرمز تـزئـین کرده و تمام درهای این بـناهـا کوتاه و باریک بوده و قـد درها بـیشتر از 90 - 80 سانتی متر نبود.
تـپـه حسن در نزدیکی دامغـان، تـپه ایلـبـلیس در 72 کیلومتری کـرمان، و تـپه حسنـلو در آذربایجان غربی از بـناهایی هـستـند که بوسیله حفاری های باستان شناسی از زیر خاک بـیرون آورده شده اند.





در حفاری های تپه حسنلو، سه بنای عـظیم کـشف شد که تمام آنهـا با نـقـشه ای یکسان درست شده بودند. این بـناها به 1000 - 800 سال قـبل از مـیلاد مسیح بـرمی گـردند. تمام آنهـا دارای دروازهً ورودی، حـیاط سنگـفرش شده، اتـاقـهـا و انـبار بوده اند.
در معـماری تـپه حسنلو، ساختمانهـا بـنـظر از چوب بنا شده اند؛ مربع و بصورت برج با پـایه های چـوبی که بدون برش بصورتی عمودی از آنهـا بعـنوان پایه و ستون استـفاده شده بود. یکی از اتاقـهـا بصورتی سنگـفرش شده با خشت خام کشف شد. نکـته جالب توجه اینکه اتاقی دیگـر را که بعـنوان آشپـزخانه از آن استـفاده می شده دارای جاهای مخصوص با شومینه دور آنها بود.

یکی از معـماریهای مهـم ایران مربوط است به قرن 13 قـبل از میلاد؛ معـبد چـغـازنـبـیل ( 1250 قبل از میلاد ) است که در کنار رودخانهً کرخه در استان خوزستان در جنوب ایران قرار گـرفـته است. این معـبد بوسیله "هـونـتاش هـوبان" پادشاه ایلام بر روی خرابه های شهر باستانی "دور - آنـتـش" ساخته شده بود.
این معـبد نشانگـر اوج و شکوه معـماری در آن دوره است. این بـنا بصورت چـهـارگـوش و به صورت یک ساخـتمان پـنج طبقه است، که هـر طبقه از طبقه قـبلی کوچکـتر است و نمائی بصورت مخروطی را نشان می دهـد. معـبد اصلی در آخرین طـبـقـه ساختـه شده بود. موادی که در ساختمان این معـبد بکـار رفـته است، بـیـشـتر از آجرهـای پـخـته لعـاب دار هـمراه با ساروج بـسیار قـوی بوده است.

گـنـبد غـربی معـبد چـغازنـبـیل که بصورتی ماهـرانه ساخته شده بود هـنوز هـم پس از گـذشت سـه هـزار سال از تاریخ آن بصورتی عـجـیب و حیرت آور در وضعـیتی خوب بسر می برد. ساخـتـن طاقـهـای هـلالی شکـل برروی راهـروهـا و پـلـکـان هـای داخل معـبـد نـشـانگـر مـوفـقـیت فوق العـاده و شگـفت آور معـماری در ایران باستان است. چـیـزی که باعـث تعـجب و شوک بـسیار در معـماری چـغـازنبـیل است، اینکه ابـتـکار هـنـرمندان آن دوره در اخـتراع و ساختـن یک سیستم جدید که آب آشامـیدنی ساخـتمان را تهـیه می کرده است. آب تسویه شده بوسیله عبادتـگـران و پـرستـشگـران و ساکـنین آن منطقه مورد استـفاده قرار می گـرفت.

مقدمه

   کاربرد گروه کاني هاي رسي در صنايع سفال و ساخت مصنوعات چيني و لعابي در کشور سابقه بسيار طولاني دارد. بطوريکه از چندين صد سال قبل استفاده از انواع خاک هاي رسي براي ساخت ظروف سفالي رونق داشته است و بتدريج با شناخت بيشتر خواص شيميائي و ساختمان رس ها و مشتقات آنها استفاده از آنها در ساير صنايع جديد از جمله کاشي کاري، سراميک کاغذسازي، رنگ سازي، ريخته گري و لوازم بهداشتي، داروئي و الکتريکي و ساير صنايع کاربرد پيدا کرده است و علاوه بر آن با پي بردن به خواص و ترکيبات کامل اين گروه از کاني ها هر روز موارد استفاده جديدتري براي آنها پيدا مي شود.

   با افزايش صنايع وابسته به اين ماده معدني، باعث فعاليت بيشتر در زمينه پيجوئي، اکتشاف و استخراج آنها گرديده است و از طرفي با توجه به غيرقابل بازيافت بودن اين مواد پس از مصرف پيشبيني مي شود در آينده با رشد ارزش اقتصادي و کمبود آنها در رديف منابع استراتژيک جهان قرار گيرد. بطوريکه امروزه ميزان مصرف سالانه آنها به بيش از يکصد ميليون تن مي رسد. لذا با پيجوئي بيشتر منابع مزبور و پيگيري عمليات اکتشافي به ذخاير بيشتر و توليد انبوه اين مواد دست مي يابيم و همچنين با کوشش در جهت شناخت ويژگي هاي زمين شناسي انواع کاني هاي رسي (کائولينيت، نسوز و معمولي) همراه با ترکيبات کاني شناسي و خواص مکانيکي و شيميائي قابليت استفاده بيشتر آنها در صنايع مختلف شناخته مي شود. بنابراين با توجه به گسترش و توسعه استان بوشهر در سال هاي اخير و بازسازي نواحي اطراف اين استان و همچنين اجراي طرح هاي مختلف صنعتي نياز به مصالح ساختماني از جمله آجر دائماً رو به افزايش است و از طرفي آجر مورد نياز در حال حاضر از ساير استان هاي همجوار و با متقبل شدن هزينه هاي حمل و انتقال تامين مي شود و با وجود يکي دو کارخانه آجر در شرف تاسيس جوابگوي نياز استان نمي باشد. لذا از طرفي با ايجاد واحد تولدي در جهت اشتغالزائي براي تعداد افراد بومي منطقه در اين راستا يکي از نيازهاي روزافزون اين منطقه محروم عملي شود.

شرايط تشکيل مارن مناسب خاک آجر و منابع موجود در ايران

   الف – وجود سنگهاي داراي سيليکات هاي آلومينيوم

   ب – وجود سنگهاي کربناته و يا منابع آهکي

   ج – آب و هواي معتدل با بارش مناسب و در برخي نقاط آب و هواي خشک که دو فصل خشک و مرطوب را بطور متنابو دارا باشد.

   د – وجود شرايط مناسب توپوگرافي و مورفولوژي منطقه

   ه- زمان کافي براي دگرساني، فرسايش و رسوبگذاري

   مارن ها در بيشتر مناطق کشور يافت مي شود ولي مارن هاي مناسب خاک آجر که با شواهد بدست آمده بيانگر اين است که استفاده هاي محلي در زمان هاي مختلف از آنها شده اندک مي باشد، بطوريکه در بعضي مناطق که آثار آنها موجود است، قابليت پيجوئي و اکتشاف مقدماتي آن را نشان مي دهد از جمله :

   1-در آذربايجان در نخستين رشته کوه شمالي استان مربوطه.

   2-در خليج فارس از خوزستان تا تنگه هرمز که در پيرامون بندر خمير با آن آهک آبي (ساروج خمير) مي ريزند.

   3-همچنين در شمال مشهد، دره هراز و تبريز و غيره.

      کاربرد و مصارف خاک رس و مارن

   عمده ترين مصرف خاک مزبور در فرآوري آجر مي باشد. در حال حاضر با وجود منابع فراوان خاک رس در کشور توليد آجر پاسخگوي نياز کشور نيست. بر اساس آمار ايران تعداد 2000 کوره آجرپزي در ايران وجود داشته است که توليد 35 درصد آنها به روش سنتي و 64 درصد آنها کوره هاي هوفمن است و تنها يک درصد داراي سيستم تمام اتوماتيک با تاسيسات فرآوري و غيره است.

   فرآوري و توليد ساليانه همه اين کوره ها در سطح کشور 11 ميليارد قطعه آجر است، در حاليکه بر پايه آمار سال 1367 براي سال 1370 آجر مورد نياز150 ميليارد قطعه پيشبيني شده بود. در همان سال امکانات موجود، اجازه توليد 20 ميليارد آجر اي بيشتر نمي داد.

  تاریخچه آجر

آجر از قدیمی ترین مصالح ساختمانی است که قدمت آن بنا به عقیده برخی از باستان شناسان به ده هزار سال پیش می رسد.در ایران بقایای کوره های سفال پزی و آجر پزی در شوش و سیلک کاشان که تاریخ آنها به هزاره چهارم پیش از میلاد می رسد پیدا شده است. همچنین نشانه هایی از تولید و مصرف آجر در هندوستان به دست آمده که حاکی از سابقه شش هزار ساله آجر در آن کشور است وازه آجر بابلی و نام خشت هایی بوده که بر روی آنها منشورها قوانین و نظایر آنها را می نوشتند گمان می رود نخستین بار از پخته شدن خاک دیواره ها و کف اجاق ها به پختن آجر پی برده اند . کوره های آجر پزی ابتدایی بی گمان از مکان هایی تشکیل می شده که در آن لایه های هیزم و خشت متناوبا روی هم چیده می شده است. فن استفاده از آجر ازآسیای غربی به سوی غرب مصر و سپس به روم و به سمت شرق هندوستان و چین رفته است در سده چهارم اروپایی ها شروع به استفاده از آجر کردند ولی پس از مدتی از رونق افتاده و رواج مجدد از سده 12 میلادی بوده که ابتدا از ایتالیا شروع شد. در ایران باستان ساختمان های بزرگ و زیبایی بنا شده اند که پاره ای از آنها هنوز پا بر جا هستند.

نظیر طاق کسری در غرب ایران قدیم آرامگاه شاه اسماعیل سامانی در گنبد کاووس و مسجد اصفهان را که با آجر ساخته اند همچنینی پلها و سد های قدیمی مانند پل دختر سد کبار در قم از جمله بناهای قدیمی می باشند. انواع آجر در ایران قدیم در ایران هر جا سنگ کم بوده و خاک خوب هم در دسترس بوده است آجر پزی و مصرف آجر معمول شده است اندازه آجر ایلامی حدود 10×38×38 سانیتی متر بوده پختن و مصرف آجر در زمان ساسانیان گسترش یافته و در ساختمان های بزرگ مانند آتشکده ها به کار رفته است اندازه آجر این دوره جدود 44×44×7تا 8 بوده است و بعد های آن 20×20×3 تا4 سانتی متر کاهش یافت . در فرش کردن کف ساختمان از آجر بزرگتری به نام ختائی به ابعاد 5×25×25 سانتی متر و یا بزرگتر از آن به نام نظامی در ابعاد 40×4×5 سانتی متر استفاده می شده است از انواع دیگر آجر در گذشته آجر قزاقی می باشد که پیش از جنگ جهانی اول روسها آن را تولید می کردند که ابعاد آن 5×10×20 بوده است آشنایی با آجر و مواد اولیه آن آجر نوعی سنگ مصنوعی است که از پختن خشت خام و دگرگونی آن بر اثر گرما به دست می آید خاک آجر مخلوطی است از خاک رس ماسه فلدسپات سنگ آهک سولفات ها سولفورها فسفات ها کانی های آهن منگنز منیزیم سدیم پتاسیم مواد آلی و... مراحل ساخت آجر عبارتند از : کندن و ستخراج مواد خام آماده سازی مواد اولیه قالب گیری خشک کردن تخلیه و انبار کردن محصول انواع کوره های آجر پزی پس از خشک شدن خشت ها را در کوره می چینند طرز چیدن آنها طوری است که بین آنها فاصله وجود دارد تا گازهای داغ و شعله بتواند از لای آنها عبور کند کوره های آجر پزی سه هوع هستند: کوره تنوره ای هوفمان و تونلی قابل ذکر است که کوره های تونلی مدرن ترین کوره های آجر پزی می باشند که در آنها سرامیک های ممتاز و صنعتی نیز می پزند ویزگی های آجر آجر خوب باید در برخورد با آجر دیگر صدای زنگ بدهد صدای زنگ نشانه سلامت توپری و مقاومت و کمی میزان جذب آب آن است آجر خوب باید در آتش سوزی مقاومت کند و خمیری و آب نشود رنگ آجر خوب باید یکنواخت باشد و همچنین باید یکنواخت و سطح آن بدون حفره باشد سختی آجر باید به اندازه ای باشد که با ناخن خط نیفتد استاندارد آجر در ایران بنابر آخرین استاندارد ایران به تاریخ 7 خرداد 1357 در مورد آجرهای رسی آجرها به دو گروه دستی و ماشینی تقسیم بندی می شوند آجر های دستی خود به دو نوع فشاری و قزاقی سفید و آجر ماشینی نیز به توپر و سوزاخ دار گروه بندی شده اندمیزان جذب آب مطابق استاندارد ایران در آجرهای دستی حداکثر 20% در آجر های ماشینی 16% و حدلقل برای هر دو نوع آجر 8% تعیین شده است انواع آجر غیر رسی و اشکال آن آجر جوش آجر خاص در صنعت سفال پزی است که در کشورهای صنعتی دارای اهمیت ویزه ای است از این آجر برای نماسازی ساختمان ها فرش کف پیاده روها پوشش بدنه و کف آبروها و مجراهای فاضلاب و تونل ها و ساختن دودکش ها فرش کف کارخانه ها انبارهای کشاورزی و سالن های دامداری پرورش طیور استخر های صنعتی و جز اینها استفاده می شود انواع خاص آجر تولیدی در کشور های اروپایی آجر هایی در کشورهای صنعتی اروپاتولید می شوند که هنوز تولید آن در ایران مرسوم نشده است از آن جمله بلوک های تو خالی آتش بند برای نصب دور ستون ها به منظور جلوگیری از نفوذ آتش قطعات ویزه به شکل منحنی های کوز و کاس قطعات درپوش روی دیوار قطعاتی که از اجزا هستند مانند کلوک سرقد گوشه و جزاینها که هنوز در ایران تولید نمی شوند .

   تعريف محصول

   آجر ماده ساختماني سختي است که از پختن خشت خام بدست مي آيد، خشت کلي است که به آن شکل هندسي داده شده و از مخلوط کردن خاک با آب بدست مي آيد. جهت تهيه کل آب را در داخل خاک مي ريزند و بعد از مخلوط نمودن آنرا مالش مي دهند بطوريکه دانه هاي خاک با آب مخلوط شود. مواد خارجي و زائد نظير سنگ ريزه، ريشه هاي گياهان و ... نبايستي در گلي که براي توليد خشت بکار مي رود وجود داشته باشد و همچنين از نظر فيزيکي، شيميايي و مکانيکي ويژگي هاي خاص را بايستي دارا باشد که مشروح آن به ترتيب ذيل مي باشد :

      ويژگي هاي خاک در فرآوري آجر :

   تحقيقات انجام شده نشان مي دهد که مجموعه ايده آل براي تهيه آجر و بطور کلي صنعت سراميک شامل ترکيبات عمده رسي و ترکيبات مشابه آن مي باشد که بطور کلي مي توان از ترکيبات ذيل در اندازه هاي کوچکتر از 60 ميکرون آجر تهيه کرد.

   اساسي ترين مواد اوليه صنعت آجر عبارتند از :

   1-رس ها يا سيليکات هاي هيدراته.

   2-فلدسپات ها يا سيليکات هاي قليائي.

   3-مارن ها يا مخلوط رس و آهک.

   4-ميکاها يا سيليکات هاي مضاعف.

   5-سيليس.

   6-بوکسيت.

   7-آهک.

   لازم به ذکر است کيفيت خاک مورد نياز براي آجر پايين تر از کيفيت خاک چيني و نسوز است. لذا انواع زيادي از ترکيب هاي مختلف را مي توان براي تهيه آجر بکار برد.

مواد داخلي خاک آجر عبارتند از : کائولينيت، ايليت (شامل مواد معدني ميکا)، کلريت (شامل لايه هاي متناوب ميکا)، بروسيت همراه با کوارتز، اکسيدهاي مختلف، کربنات ها و مواد آلي که اين مواد را مي توان با ترکيب درصدهاي مختلف در خاک آجر يافت. ممکن است ترکيبات مواد يک رگه از معدن در طول و عمق رگه تغييرات زيادي يابد. بطور کلي خاک آجر با مواد معدني مختلفي همراه است از جمله : کوارتز، ميکا، پيريت، اکسيدآن، کلسيت، کربنات مضاعف کلسيم منيزيم، گچ و اکسيد تينان. در توليد آجر خواصي که از اهميت ويژه اي برخوردارند عبارتند از :

   پلاستيسيته، سختي در حالت مرطوب، انقباض در زمان پخت، تقليل حجم در زمان آبشخوري، ميل به ترک خوردن و تاب برداشتن، دامنه تکوين فاز شيشه اي و رنگ پس از ريخت که خواص ذکر شده بستگي به مواد کاني و دانه بندي خاک مورد نظر دارد.

   بطور کلي در آزمايشگاه اکسيدها، عناصر و مواد زير اندازه گيري مي شوند. رس Al2O3 ، سيليس SiO3 ، آهک CaO ، اکسيدآهن Fe2O3، اکسيدمنيزيم MgO، اکسيدهاي سديم و پتاسيم K2O , Na2O، کلرورهاي محلول در آب، سولفات ها، و افت سرخ شدن.

   وجود ناخالصي هاي ذکر شدده در ترکيب شيشه اي و آتشخوري خاک ها موثر است. همچنين مقاومت و سختي در مقابل آتشخوري و انقباض خاک هاي رسي در زمان خشک شدن بستگي و رابطه مستقيم با ناخالصي هاي موجود در خاک رس دارد.

  

   1- سيليس SiO2 و ماسه

   سيليس (SiO2) در ترکيب کليه سيليکات ها وجود دارد.

   اين کاني از لحاظ فراواني مهمترين مواد معدني پوسته جامد زمين (ليتوسفر) مي باشد.

   با مطالعاتيکه تا عمق 16 کيلومتري در پوسته جامد زمين صورت گرفته نشان مي دهد که سنگهاي سطح زمين به ترتيب فراواني عبارتست از :

   1-سنگهاي آذرين

   2-سنگهاي دگرگوني

   3-سنگهاي رسوبي

   تجزيه شيميائي نمونه هاي متعدد سنگها مقدار درصد عناصر موجود در قشر زمين را به صورت زير نشان داده است :

      عنصر ،درصد جرم

   اکسيژن46%

   سيليسيوم28%

   آلومينيوم1/8%

   آهن5%

   کلسيم6/3%

   سديم76/2%

   پتاسيم6/2%

   منيزيم1/2%

   بقيه عناصر15/1%

   همانطور که جدول فوق نشان مي دهد سيليسيوم که عنصر اصلي تشکيل دهنده سيليکات ها است بعد از اکسيژن فراوانترين عنصر موجود در سنگها مي باشد.

   اندازه سيليس خاک در سنگهاي سيليکات آلومينيوم بستگي به جنس خاک دارد و مقدار ماسه اگر بيش از حد باشد چسبندگي کم مي شود و از طرفي دانه هاي سيليس با بالا رفتن درجه حرارت هنگام پختن آجر دائماً حجم آن افزايش مي يابد و با جمع شدن يکنواخت خشت هنگام پخت هماهنگي ندارد و در آجر دور دانه هاي سيليس ترکه اي موئي ايجاد مي شود. اگر مقدار آن زيادتر باشد موجب تردي و پوکي آجر شده و از مقاومت آن کاسته مي شود.

-عوامل موجود در خاک که روي کيفيت آجر اثر نامطلوب دارند :

     يادآوري (1) :

   نقطه ذوب در صورت ضرورت براي تعيين نوع خاک اندازه گيري مي شود.

      يادآوري (2) :

   درصد انقباض خشت پس از خشک شدن براي تعيين ابعاد استاندارد قالب استفاده مي شود.

      يادآوري (3) :

   براي جلوگيري از متلاشي شدن آجر در اثر شکفته شدن آهک در صورتيکه ميزان Cao از 15 درصد بيشتر باشد بايد خاک آجر را از الک 20 مش (85/0 ميلي متر) گذراند.

      يادآوري (4) :

   در موارديکه مقدار سيليس کمتر از حد مجاز مي باشد در بخش فرآوري آجر بايستي به مقدار مورد لزوم سيليس اضافه شود.

      آب در خاک آجر :

   آب معمولاً به دو صورت در خاک يافت مي شود :

   الف – آب بين دانه اي که معمولاً با فشار دادن از خاک جدا مي شود.

   ب – آب بين ملکولي که در اثر تبخير آزاد مي شود.

   از خاک به علت داشتن نفوذناپذيري جهت آب بندي پشت بام ها استفاده مي شود. براي اينکه خاک در موقع خشک شدن بعلت از دست دادن آب ترک نخورد به آن مقداري کاه و در بعضي مواقع مو اضافه مي نمايند.

   پودر خاک تا خشک است خاصيت چسبندگي ندارد ولي موقعيکه بحالت گل درآيد چسبناک مي شود و با افزايش ميزان آب خاصيت چسبندگي خود را از دست مي دهد و بحال سيال در مي ايد.

      دانه بندي خاک آجر :

   دانه بندي در رس ها حائز اهميت است و اندازه دانه هاي رس معمولاً کمتر از 002/ ميليمتر است و داراي شکلي سوزني، پولکي، صفحه اي، نواري و غيره است.

   خاصيت چسبندگي خاک رس بعلت دانه ريزي و شکل دانه هاي آن است، تماس دانه ها با همديگر در يک سطح مي باشد، معمولاً دانه هاي درشتتر از 06/0 ميلي متر کروي شکل هستند و تماسشان با يکديگر نقطه اي است.

   دانه هاي ريزتر از 002/ ميلي متر در خاک رس مقدارش از 20 تا 30 درصد تجاوز کند براي آجر مناسب نيست زيرا آجر ترک بر مي دارد. براي داشتن آجر مرغوب در صورتيکه مقدار ماسه آن کم باشد مي بايستي مقداري ماسه بين 10 تا 15 درصد بخاک رس اضافه نمود، ماسه در اين حالت نقش استخوان بندي آجر را دارد، فضاي بين دانه هاي ماسه را خاک رس پر مي کند.

آجرها و بلوكها:

آجرها گروهی از مصالح هستند كه به صورت صنعتی تولید و جایگزین سنگ شده اند و درحقیقت سنگی ساخته دست بشر هستند، سنگی دگرگون كه از تغییر وضعیت خشت پدید میآید. این گروه از مصالح كه اولین تولید صنعتی و انبوه مصالح ساختمانی به دست بشر به شمار می‌آیند براساس نوع مواداولیه، روند تولید و محل مصرف به انواع متنوعی تقسیم می شوند. آجرهای رسی كه اولین و فراوان ترین آنها هستند قدمت چندهزار ساله دارند. با پیشرفت تكنولوژی و علم شیمی انواع بی شماری از آجرها با كیفیت های مختلف، ابعاد و شكل ظاهری متنوع راهی بازار مصرف شده اند.  آجرها و فراورده های رسی :

آجر رسی از قدیمی ترین مصالح ساختمانی كه به وسیله بشر تولید شده است، می باشد. سنگ باوجود فراوانی و استقامت به راحتی در دسترس قرار نمی‌گیرد، این مصالح طبیعی فرم دلخواه را به آسانی به خود نمی‌گیرد و با صرف هزینه بسیار قطعات آن یكسان می گردند و در این حالت نیز دورریز زیادی از خود به جا می گذارد. در حالی كه گل حاصل از خاك رس كه منشا تهیه آجر است به راحتی شكل دلخواه را به خود می گیرد و محصولی همگن به دست می‌دهد.

از این رو می توان با قالب زدن گل و حرارت دادن آن مصالحی سخت، دارای مشخصات فیزیكی، مكانیكی و شیمیایی یكسان، متناسب با كاربرد، منطبق با فیزیك بدن انسان، با فرآیند تولید ساده، سریع و حمل ونقل آسان تولید كرد.

مصارف آجر :

به اعتقاد باستان شناسان، اولین بار آجر در سرزمین بین النهرین تهیه شده است. به هر صورت باید آجر پس پیدایش آتش و در نواحی كه معادن سنگ وجود نداشته اند اختراع شده باشد. نمونه های زیبا و باعظمت كاربرد آجر در معماری ایران باستان نماینده پیشرفت درخشان ایرانیان در تولید و مهندسی كاربرد این مصالح است. در این میان می توان از زیگورات چغازنبیل، ایوان مدائن، كاخ های فیروزآباد و لرستان در قبل از اسلا م و همین طور مساجد جامع اصفهان و یزد، گنبد كاووس و ارگ تبریز مربوط به دوران بعد از اسلا م نام برد.

رمز توانایی آجر در خلق شگفت انگیزترین ساختمان های تاریخ در تناسبات آن نهفته است. این ابعاد در طی زمان متحول شده و در حال حاضر با ساختار و توانایی بدن انسان هماهنگ شده است. ابعاد آجر به طریقی است كه به راحتی در یكدیگر قفل و بست می گردند. این خاصیت، كیفیت های مهندسی بی شماری از جمله در محل اتصال دو دیوار به یكدیگر به وجود میآورد. آجرها به كمك ملا ت به یكدیگر متصل می شوند و سطح یكنواختی را به وجود میآورند. این ابعاد متناسب باعث شده است كه این مصالح به منظور اجرای دهانه های وسیع به صورت قوس و طاق و گنبد كه از زمان قبل از ساسانیان در ایران رواج داشته است، كارآیی منحصر به فردی داشته باشد.

خواص آجر باعث شده است كه به عنوان مصالح پركننده دیوار و سقف از جمله پرمصرف ترین مصالح باشد. زیبایی آجر و الگوی حاصل از آجر چینی باعث شده است كه به صورت نما در داخل و خارج بنا مورد استفاده قرار گیرد و هویت خاصی به ساختمان ببخشد. استفاده از آجر به عنوان فرش كف و پلكان، فارغ از مقاومت مطلوب آن ویژگی های اقلیمی این مصالح كویری را بیشتر به نمایش می گذارد.

روش نوین امروزی، وسایل فنی زیاد و امكانات فراوانی را به دست معماران داده است كه با وجود مدرن بودن، وسیله ای برای شكفتن روح حساس و زیباشناس آنها است. البته تنها آجر وسیله شناخت این زیبایی روحی نیست و عناصر بسیاری نیز این عمل را به خوبی انجام می دهند ولی فرق بین آنها در این است كه آجر قابلیت ایفای هر منظوری را دارد و باوجود گذشت قرون متمادی هنوز مدرن است. یك ساختمان آجری جزئی از طبیعت است و همآوایی آن را نه تنها به هم نمی زند بلكه رنگ و فرم بدیعی نیز به آن می بخشد و با این وجود هیچ گاه كهنه نبوده و نیست و همراه با زمان پیش می رود. به هر حال یك ساختمان آجری همانند یك فرش دستباف، تركیب بدیعی از سلیقه های بی انتهای معماران هنرمند است.

بر طبق استاندارد شماره  7  ایران آجرهای مصرفی در نما باید دارای مشخصات زیر باشند:

- معایب ظاهری: آجرنما باید عاری از معایب ظاهری مانند ترك خوردگی، شوره زدگی، آلوئك و نظایر آن باشد.

- لبه های آجر: خط فصل مشترك سطوح آجرها باید مستقیم و زوایای تلا قی آنها قائمه و سطوح شان صاف باشد.

 - در آجرهای سوراخ دار: سوراخ ها باید عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور یكنواخت در سطح آن توزیع شده باشند و جمع مساحت آنها باید بین  25  تا  40  درصد سطح آجرها باشد. بعد سوراخ های مربع و قطر سوراخ های دایره ای باید حداكثر به  26  میلیمتر محدود شود و در ضخامت دیواره بین سوراخ و لبه آجر بیش از  15  میلیمتر و فاصله بین دو سوراخ بیش از  10  میلیمتر باشد.

- مقاومت در برابر یخبندان: آجرهای مصرفی در نما باید در برابر یخبندان پایدار باشند و در آزمایش یخ زدگی دچار خرابی ظاهر مانند ورقه ورقه شدن، ترك خوردن و خوردگی نشوند.

- قطعات نازك آجری (آجر دوغایی) مورد مصرف در نماسازی به ابعاد  20* (40  یا  30) * 200  میلیمتر با قطعات موزائیكی نازك آجری نما به ضخامت  20  یا  30  میلیمتر با نقش چند آجر بندكشی شده (آجر موزاییكی) ساخته می شوند حداقل باید دارای مشخصات آجرهای ماشینی با مقاومت متوسط مندرج در استاندارد شماره  7  ایران باشند.

- ترك در سطح آجر: وجود یك ترك عمیق در سطح متوسط آجر حداكثر تا عمق  40  میلیمتر در آجر پشت كار بلا اشكال است ولی به طور كلی درصد آجرهای ترك دار نباید بیشتر از  25  باشد.

- پیچیدگی، انحنا و فرورفتگی: پیچیدگی در امتداد سطح بزرگ آجر حداكثر  4  میلیمتر و در امتداد سطح متوسط آجر تا  5  میلیمتر مجاز است. آجر نباید انحنا و فرورفتگی بیش از  5  میلیمتر داشته باشد و این مقدار در صورتی قابل قبول است كه میزان آن از  20  درصد كل آجرها افزایش پیدا نكند.

- سایر موارد: آجر باید كاملا ً پخته و یكنواخت و سخت باشد و در برخورد با آجر دیگر صدای زنگ دار ایجاد كند. به علت عدم چسبندگی آجرهای كهنه به ملا ت حتی المقدور از آنها استفاده نمی شود و تنها در صورت انجام پیش بینی های لازم به صورت ساییدن یا برس سیمی استفاده از آن مجاز خواهد بود.

آجرهای ساختمانی مقاومت خوبی در برابر آتش دارند به طوری كه یك دیوار  22  سانتی متری از آجر در حدود شش ساعت در برابر آتش سوزی مقاومت از خود نشان می دهد.

آجر سنگي است ساختگي (مصنوعي) كه نوع رسي آن از پختن خشت (گل شكل داده شده) و نوع ماسه آهكي آن از عمل آوردن خشت ماسه آهكي (كه از فشردن مخلوط همگن ماسه سيليسي و آهك در قالب ساخته مي‌شود) با بخار تحت فشار زياد به دست مي‌آيد، آجرهاي بتني همانند بلوكهاي سيماني تهيه مي‌شوند. آجر رسي عمدتاً از سيليكاتهاي آلومينيوم بوده و آجر ماسه آهكي از سنگدانه‌هاي ريز سيليسي تشكيل شده است كه توسط خميري از جنس سيليكات كلسيم به همديگر چسبيده‌اند. اين آجر معمولاً به رنگ خاكستري است ولي مي‌توان با افزودن رنگ مناسب آن را به رنگهاي ديگر نيز توليد نمود. آجر به اشكال مكعب مستطيل توپر، سوراخدار، توخالي (مجوف تيغه‌اي و سقفي) و قطعات نازك توليد مي‌شود. از آجر در ساختن ديوارهاي باربر، تيغه‌هاي جدا كننده، سقفهاي تيرچه بلوك، طاق ضربي بين تيرآهنها و نماي خارجي و داخلي ساختمانها بهره‌گيري مي‌شو

(۲-۱)انطباق با مشخصات و استانداردها

آجرهاي مصرفي در هر پروژه بايد از نظر ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي (مانند ابعاد، رنگ و ديگر مشخصه‌ها) با آنچه در نقشه‌ها، دستور كارها، مشخصات فني خصوصي و ساير مدارك پيمان ذكر شده است منطبق باشد. نمونه آجرهاي مصرفي اعم از پشت كار و نما، توپر و سوراخدار مجوف تيغه‌اي و سقفي، انواع رسي و ماسه آهكي بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.

ويژگيهاي فيزيكي، شيميايي و مكانيكي آجرها و روش آزمايش آنها بايد مطابق استانداردهاي ايراني زير باشد:

ـ استاندارد شماره 7 : آجرهاي رسي (مشتمل بر ويژگيها، نمونه‌برداري و روشهاي آزمايش)

ـ استاندارد شماره 2909 : استاندارد ويژگيها و روشهاي آزمون تيرچه و بلوك سقفي

ـ استاندارد شماره 991 : آجر نسوز جهت طاقهاي قوسي

ـ هر استاندارد ايراني ديگري كه تا زمان انعقاد پيمان در باره آجر تدوين يا تجديد نظر شود

تا زماني كه استاندارد ايراني در پاره‌اي موارد تدوين نشده باشد در درجه اول استانداردهاي ”سازمان بين‌المللي استاندارد ISO “ معتبر خواهد بود و در صورت نبودن استاندارد مذكور به ترتيب استانداردهاي آلماني DIN ، بريتانيايي BS و آمريكايي ASTM ملاك عمل قرار خواهد گرفت.

  سير تکاملي آجر :

   احتمال داده شده است که در عصر پارينه سنگي با توجه به رد پاي انسان ها بر روي گل توجه شکارچيان به استفاده از گل هاي (رسي) جلب شده است و در سير تکاملي اوليه خود خشک کردن آن در آفتاب به اذهان انسان هاي آن زمان رسيده است و اين سير تکامل در عصر نوسنگي که شکارچيان به کشاورز تبديل شدند پيشرفت نموده و نياز به مسکن و سرپناه اين تکامل در مورد استفاده از گل ها و خشک کردن آنها را سرعت بيشتري داد. دليل عمده استفاده از گل ها و به خشت تبديل کرن آنها، دو خصوصيت عمده گل ها (رس ها) بوده که يکي خميري بودن خشت در هنگام تر بودن آن و دومي صلب بودن آن در زمان خشک شدن آن است. هنوز بطور دقيق مشخص نيست که پخت خشت هاي گلي در چه موقع و در چه مکاني شروع شد اما طبق نظر تاريخنويسان در 6500 سال پيش قصر کيش در سومر باستان توسط خشت هاي پخته شده يعني آجر مفروش گرديده است. نحوه پخت اين آجرها بسيار ابتدائي بوده است و روش کار بدين صورت بوده که چند لايه آجر پخته شده بر روي سطح زمين قرار داده مي شده بطوري که مجراهائي در جاهاي مختلف بين آنها براي قرار دادن سوخت وجود داشته است.

سپس خشت هاي خشک شده را بر روي اين پي آجري مي چيدند. بين خشت ها فضاهائي را خالي مي گذاشتند تا سوخت بيشتري در آنها جاي داده شود. براي جلوگيري از اتلاف حرارت، کل کوره را با خاک رس يا آجر پخته شده پوشش مي دادند. بعد از آن سوخت را آتش مي زدند تا کاملاً بسوزد اين عمل ممکن بود روزهاي زيادي بطول انجامد بعد از پختن دوره انتظار طولاني تر براي خنک شدن کوره تا حدي که بتوان آجرهاي جديداً پخته شده را خارج نمود پيش مي آمد.اين نوع از کوره ها دمائي تا حدود 600 درجه سانتيگراد را توليد مي کردند. چنين کوره هائي حدود 4000 سال پيش در مناطقي از خاورميانه از جمله شهر سوخته سيستان مورد استفاده بوده است.اما بعد از آنها در قرن هاي اول و دوم ميلادي اين رومي ها بودند که کوره هاي خود را به درجه بالائي از پيچيدگي رسانده و از آنها در مقياس بزرگ بهره برداري نمودند. در اين نوع کوره که داراي ساختماني آجري و سفالي بودند دو اتاقک وجود داشت. از اتاقک پائيني براي پخت و از اتاقک بالائي بعنوان گرمخانه استفاده مي گرديد.اين کوره ها را غالباً در کنار تپه هائي رو به بادهاي غالب منطقه مي ساختند تا جريان هواي خوبي براي تونل پخت فراهم شود. تقريباً تمامي اتاقک پخت و همچنين بخشي از اتاقک گرمخانه در دامنه تپه جاي مي گرفت. بدين ترتيب نه تنها اتلاف حرارت کاهش مي يافت، بلکه کوره نيز در برابر تنشه اي ايجاد شده توسط حرارت بالا مقاوم مي گرديد. گازهاي داغ خارج شده از اتاقک پائيني از طريق هواکش هاي کف گرمخانه به داخل آن وارد مي شد. قسمت جلوي گرمخانه در دامنه تپه به سطح زمين بسيار نزديک بود تا بارگيري و تخليه بار آسان باشد.روش کوره هاي دستي و قالب گيري دستي تا اوائل قرن نوزدهم ادامه داشت و بعد از ورود به قرن نوزدهم هم آهسته آهسته روش هاي دستي کنار گذاشته شد و با سرعت زيادي روش هاي ماشيني جايگزين روش هاي دستي شد. هم اکنون آجرهاي دستي به اندازه هاي غير معمول و شکل هاي پيچيده حتي در کشورهاي پيشرفته هم توليد مي شوند که بيشتر آنها کاربردهاي خاص را دارند.

(۳-۱)ويژگيها و حداقل حدود قابل قبول

(۱-۳-۱)آجرهاي رسي

آجرهاي مصرفي در نما بايد مطابق استاندارد ايراني شماره 7، عاري از معايب ظاهري مانند ترك‌خوردگي، شوره‌زدگي، آلوئك و نظاير آن باشد. طول، عرض و ضخامت آجرهاي ماشيني بايد به ترتيب 2±220 و 1±105 و 1±55 ميليمتر باشد. طول، عرض و ضخامت آجرهاي دستي بايد به ترتيب 4±210 و 3±100 و 2±55 ميليمتر باشد. ضخامت آجرهاي نازك نما در هر دو مورد ماشيني و دستي بايد برابر 1±30 يا 1±40 ميليمتر بوده و طول و عرض آنها عيناً مانند آجرهاي ضخيم باشد. لبه آجرها بايد مستقيم و زواياي آنها قائمه و سطوحشان صاف باشد، پيچيدگي در امتداد سطح بزرگ آجر حداكثر 4 ميليمتر و در امتداد سطح متوسط آجر تا 5 ميليمتر مجاز است. وجود يك ترك عميق در سطح متوسط حداكثر تا عمق 40 ميليمتر در آجر پشت كار بلااشكال مي‌باشد. طول شكستگي و دندانه‌اي شدن خطوط و زوايا نيز در آجر پشت كار نبايد از 15 ميليمتر تجاوز كند و تعداد آن در هر آجر نبايد از دو عدد بيشتر باشد. در آجرهاي سوراخدار، سوراخها بايد عمود بر سطح بزرگ آجر و به طور يكنواخت در سطح آن توزيع شده و جمع مساحت آنها بايد بين (25%) تا (40%) سطح آجر باشد. بعد سوراخهاي مربع و قطر سوراخهاي دايره‌اي بايد حداكثر به 26 ميليمتر محدود شود و ضخامت ديوار بين سوراخ و لبه آجر بيش از 15 ميليمتر و فاصله بين دو سوراخ بيش از 10 ميليمتر باشد. وزن ويژه هر دو نوع آجر نبايد از 7/1 و وزن فضايي آنها از 3/1 گرم بر سانتيمتر مكعب كمتر شود. حداقل تاب فشاري آجرهاي دستي 80 و ماشيني پر مقاومت 175 و ماشيني متوسط 125 و ماشيني كم مقاومت 85 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع استاندارد شده است و تاب فشاري آجرهاي مصرفي نبايد از اين حدود كمتر باشد. ضخامت تيغه‌هاي آجر مجوف ديواري و بلوك سفالي سقفي حداقل 8 و رواداري و ابعاد آنها 4± ميليمتر مي‌باشد.

آجرهاي مصرفي بايد در برابر يخبندان پايدار بوده و در آزمايش يخزدگي دچار خرابيهاي ظاهري مانند ورقه شدن، ترك خوردن و خرد شدن نشوند. درصد وزني جذب آب 24 ساعته آجرهاي ماشيني نبايد از 16 و در مورد آجرهاي دستي از 20 بيشتر شده و در هر دو نوع آجر از 8 كمتر باشد. آجرهاي توخالي تيغه‌اي و سقفي و قطعات نازك آجري مورد مصرف در نماسازي (به ابعاد تقريبي 20×40×200 يا 20×30×200 ميليمتر يا قطعات نازك آجري نما به ضخامت حدود 20 ميليمتر با نقش چند آجر بندكشي شده) حداقل بايد داراي مشخصات آجرهاي ماشيني با مقاومت متوسط مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشند.

مصرف آجر غيراستاندارد در صورتي مجاز است كه استفاده از آن در مشخصات و نقشه‌ها پيش‌بيني شده و نمونه آن به تصويب دستگاه نظارت رسيده باشد و دست كم داراي ويژگيهاي زير باشد:

الف:  كاملاً پخته و يكنواخت و سخت باشد و در برخورد با آجر ديگر صداي زنگدار ايجاد كند.

ب:   تاب فشاري آن دست كم (80%) مقادير مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشد.

ج:    جذب آب آن در حدود مقادير تعيين شده در استاندارد باشد، در غير اين صورت مصرف آن فقط در اجزائي از ساختمان كه در معرض رطوبت قرار نمي‌گيرند مجاز است.

د:     آجر مصرفي در نما بايد داراي شكل، نقش و رنگ موردنظر طراح بوده، و رواداري ابعاد آن حداكثر، (30%) بيش از رواداريهاي مندرج در استاندارد ايراني شماره 7 باشد.

هـ:   آجر مورد مصرف در اقليمهاي سرد بايد در برابر يخبندان مقاومت مورد نظر را داشته باشد.

و:     مصرف تكه آجر شامل سه قد (  آجر)، نيمه (  آجر)، چارك (  آجر) و كلوك (پاره آجر) در قسمتهاي دروني و پشت كار و نيز در مكانهايي كه مصرف آجر درست مقدور نيست مجاز مي‌باشد.

ز:     مصرف آجرهاي ترك‌دار، كج و معوج، گود و برجسته كه انحنا، گودي و برجستگي آنها از 5 ميليمتر تجاوز نكند مشروط بر اينكه تعداد آنها از (20%) كل آجرها بيشتر نشود بلااشكال است. مصرف آجرهاي نما كه داراي آلوئك يا ترك باشند، تنها در پشت كار مجاز خواهد بود.

       مصرف آجرهاي كهنه درصورتي كه مطابق مشخصات بوده و كاملاً تميز شده باشد مانعي ندارد، ولي بهتر است به همراه آجرهاي نو و در پشت كار از آنها استفاده شود.

(۲-۳-۱)آجرهاي نسوز

آجرهاي نسوز مورد مصرف در ساختمان معمولاً از خاكهاي نسوز تهيه مي‌شوند. اين آجرها علاوه بر دارا بودن مشخصات آجرهاي معمولي بايد گرماي 1580 درجه سلسيوس را بدون آنكه خميري شوند و از شكل بيفتند، تحمل كنند. مقاومت آجر نسوز دست كم بايد 16 مگاپاسكال (حدود 160 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع) باشد.

آجرهاي نسوز مصرفي در كارهاي تأسيساتي مانند ديگهاي آب گرم و بخار، تابع شرايط ويژة مربوط به خود خواهند بود.

(۳-۳-۱) آجرهاي بتني

آجرهاي بتني بايد با شرايط مندرج در مشخصات بلوكهاي بتني مطابقت داشته باشند.

(۴-۳-۱) آجرهاي ماسه آهكي

آجرهاي ماسه آهكي معمولاً به صورت توپر و سوراخدار به ابعاد حدود آجر رسي يا مضاربي از آن با ملحوظ داشتن ضخامت ملات ساخته مي‌شوند. رواداري طولي و عرضي اين آجرها 5/2± و براي ضخامت 2± ميليمتر مي‌باشد. آجرهاي ماسه آهكي در قطعات نازك و با ضخامت كم براي مصرف در نماسازي نيز توليد مي‌شود.

ويژگي آجرهاي ماسه‌آهكي بستگي به جنس مواد خام، نحوه قالب‌گيري، دما و مدت پخت آنها دارد. گروه‌بندي آجرهاي ماسه آهكي بر حسب تاب فشاري آنها صورت مي‌گيرد. حداقل ميانگين تاب فشاري آجرهاي كم مقاومت بايد 5/7، آجرهاي با تاب متوسط 10 و آجرهاي پر مقاومت 15 و آجرهاي ممتاز 20 مگاپاسكال (هر مگاپاسكال حدوداً 10 كيلوگرم بر سانتيمتر مربع است) و ميانگين تاب خمشي آنها به ترتيب بايد 8/1، 2/2، 8/2 و 4/3 مگاپاسكال باشد. ضريب تغييرات مقاومت نسبت به ميانگين نبايد براي آجر ممتاز از (20%) و ساير انواع از (30%) تجاوز نمايد.

آجر ماسه آهكي بايد 15 دوره يخبندان تا 15 درجه زير صفر و آب شدن را تحمل كند. كاهش نسبي مجاز تاب فشاري پس از آزمايش يخ زدن نبايد بيش از (20%) باشد. وزن فضايي آجر ماسه آهكي به تاب فشاري آن بستگي دارد و براي آجرهاي كم مقاومت، متوسط، پر مقاومت و ممتاز، به ترتيب نبايد از 5/1،7/1، 9/1 و 1/2 گرم بر سانتيمتر مكعب كمتر شود. جمع‌شدگي ناشي از خشك شدن آجرهاي ماسه‌ آهكي ممتاز نبايد از (5/2%) و در مورد ساير آجرها از (5/3%) بيشتر شود. ظاهر آجرهاي ماسه آهكي بايد تميز، يكنواخت و عاري از ترك و حفره و مواد خارجي مانند خاك و آهك و مواد آلي گياهي باشد. جذب آب آجر ماسه آهكي در 24 ساعت نبايد از (8%) كمتر و از (20%) بيشتر شود.

(۴-۱)آجر مناسب براي مصارف گوناگون

آجر مناسب براي مصارف گوناگون در جدول زير آمده است:

آجر مناسب   محل مصرف  رديف

 زير لايه نم‌بندي ديوار يا مکانهاي مجاور با آب 1

آجر ماسه آهکي ممتاز- آجر رسي ماشيني پرمقاومت   الف) محل پر آب با امکان يخزدگي 

آجر ماسه آهکي پر مقاومت- آجر رسي ماشيني پرمقاومت ب) محل کم آب

انواع آجر ماسه آهکي و رسي مشروط بر رعايت ساير شرايط و انطباق با مشخصات پروژه   بالاي لايه نم‌بندي ديوار، کارهاي عمومي طاق‌زني و تيغه‌سازي  2

آجر ماسه آهکي از نوع ممتاز و آجر رسي ماشيني پرمقاومت دست‌اندازها، پله‌ها، فرش کف، نقاط واقع در فضاي باز، آب‌روها، طوقه چاهها و دودکشها 3

آجر رسي ماشيني و قزاقي، آجر ماسه آهکي، قطعات نازک ماسه آهکي و رسي نماي ساختمانها   4

آجر ماسه آهکي پر مقاومت و ممتاز و آجر رسي ماشيني و دستي نما مشروط بر انطباق با مشخصات پروژه  فرش کف و پله‌هاي داخلي ساختمانها 5

 (۵-۱)مصالح نصب و ملاتها

(۱-۵-۱)دوغابها و ملاتها

براي دوغابها و ملاتهاي آجركاري و بندكشي به فصل مربوطه مراجعه شود.

(۲-۵-۱) اتصالات و بستها

مصالح نصب آجرهاي نازك و اتصالات و بستهاي فلزي كه در ديوارهاي دو جداره و نظاير آن به كار مي‌رود، بايد فلز زنگ نزن باشد و يا تمام قسمتهاي آن در داخل ملات يا دوغاب قرار گيرد تا از زنگزدگي آنها جلوگيري به عمل آيد. اتصالات غير فلزي به لحاظ دوام و استحكام بايد قبلاً به تصويب دستگاه نظارت برسد.

(۶-۱)حمل و نقل و نگهداري

بارگيري، حمل و باراندازي انواع آجر بايد با دقت انجام شود به نحوي كه ضايعات به حداقل ممكن برسد. آجرها و بلوكها بايد در محل تميز و سرپوشيده به طور جدا از هم دسته‌بندي شده و از تماس آنها با خاك، مواد مضر، رطوبت و يخ و برف جلوگيري شود.

آزمايش نمونه‌هاي گرفته شده از آجر در كارخانه و كارگاه بايد منطبق با ويژگيهاي مورد نظر در مشخصات كار باشد.

اگر قرار باشد شما بادوام ترین ماده ای كه بشر ساخته است نام ببرید، قطعاً آجر خواهد بود. چون آجر از گرانیت و سنگ آهك و حتی آهن هم بیشتر عمر می كند.

البته آجر یك وسیله ساختمانی جدید به شمار می رود و امروزه در همه جای دنیا مورد استفاده قرار می گیرد. اما در حقیقت، تاریخچه آجر حتی قدیمی تر از تاریخ تمدن بشر است! بابلی ها و مصری ها حداقل 3000 سال قبل از میلاد مسیح آجر را ساخته و به كار می بردند. بعضی از حفارها عقیده دارند كه آجر حتی قبل از این تاریخ هم به كار رفته است.

در زمان های اولیه آجر به صورت خام ساخته می شده است. ولی معمولاً آجر را از خاك رس یا سنگ رس كه در درجه حرارت زیاد پخته می شود درست می كنند. در زمان های قدیم از خاك رس خام برای درست كردن آجر استفاده می شده است و هیچ نوع وسایل و ماشین آلاتی برای ساختن آجر اختراع نشده بود. ابتدا سنگ رس را خرد كرده و با آب مخلوط می كردند بعد چند نفر كارگر با پای برهنه از این مخلوط، گل دست می كردند. بعد مقداری هم كاه به این مخلوط اضافه می كردند. سپس این مخلوط رابه صورت قالب های مختلفی درآورده و در آفتاب می چیدند تا خشك شوند.

روش درست كردن آجر از رس خام سال ها ادامه داشت تا این كه كشف كردند كه پختن آجر در كوره باعث می شود كه آجر در مقابل رطوبت حتی مقاوم تر و سخت تر و خلاصه بادوام تر از آجر خام باشد، و بعد از آن كم كم كاه هم در ساختن آجر به كار رفت.

این آجرهای خام (كه در حرارت آفتاب خشك می شوند) به درد كشورهائی مثل انگلستان كه دارای آب و هوای مرطوب است، نمی خورند ولی در عوض در كشورهای خاور میانه اتفاقاً خیلی هم عمر می كنند. به طوری كه هنور بعضی از آجرهائی كه در بابل قدیم به كار میرفته است به چشم می خورد.

آجر از قدیمی ترین مصالح ساختمانی است که قدمت آن بنا به عقیده برخی از باستان شناسان به ده هزار سال پیش می رسد.در ایران بقایای کوره های سفال پزی و آجر پزی در شوش و سیلک کاشان که تاریخ آنها به هزاره چهارم پیش از میلاد می رسد پیدا شده است.

همچنین نشانه هایی از تولید و مصرف آجر در هندوستان به دست آمده که حاکی از سابقه شش هزار ساله آجر در آن کشور است وازه آجر بابلی و نام خشت هایی بوده که بر روی آنها منشورها قوانین و نظایر آنها را می نوشتند گمان می رود نخستین بار از پخته شدن خاک دیواره ها و کف اجاق ها به پختن آجر پی برده اند . کوره های آجر پزی ابتدایی بی گمان از مکان هایی تشکیل می شده که در آن لایه های هیزم و خشت متناوبا روی هم چیده می شده است. فن استفاده از آجر ازآسیای غربی به سوی غرب مصر و سپس به روم و به سمت شرق هندوستان و چین رفته است در سده چهارم اروپایی ها شروع به استفاده از آجر کردند ولی پس از مدتی از رونق افتاده و رواج مجدد از سده 12 میلادی بوده که ابتدا از ایتالیا شروع شد. در ایران باستان ساختمان های بزرگ و زیبایی بنا شده اند که پاره ای از آنها هنوز پا بر جا هستند. نظیر طاق کسری در غرب ایران قدیم آرامگاه شاه اسماعیل سامانی در گنبد کاووس و مسجد اصفهان را که با آجر ساخته اند همچنینی پلها و سد های قدیمی مانند پل دختر سد کبار در قم از جمله بناهای قدیمی می باشند. انواع آجر در ایران قدیم در ایران هر جا سنگ کم بوده و خاک خوب هم در دسترس بوده است آجر پزی و مصرف آجر معمول شده است اندازه آجر ایلامی حدود 10×38×38 سانیتی متر بوده پختن و مصرف آجر در زمان ساسانیان گسترش یافته و در ساختمان های بزرگ مانند آتشکده ها به کار رفته است اندازه آجر این دوره جدود 44×44×7تا 8 بوده است و بعد های آن 20×20×3 تا4 سانتی متر کاهش یافت . در فرش کردن کف ساختمان از آجر بزرگتری به نام ختائی به ابعاد 5×25×25 سانتی متر و یا بزرگتر از آن به نام نظامی در ابعاد 40×4×5 سانتی متر استفاده می شده است از انواع دیگر آجر در گذشته آجر قزاقی می باشد که پیش از جنگ جهانی اول روسها آن را تولید می کردند که ابعاد آن 5×10×20 بوده است آشنایی با آجر و مواد اولیه آن آجر نوعی سنگ مصنوعی است که از پختن خشت خام و دگرگونی آن بر اثر گرما به دست می آید خاک آجر مخلوطی است از خاک رس ماسه فلدسپات سنگ آهک سولفات ها سولفورها فسفات ها کانی های آهن منگنز منیزیم سدیم پتاسیم مواد آلی و... مراحل ساخت آجر عبارتند از : کندن و ستخراج مواد خام آماده سازی مواد اولیه قالب گیری خشک کردن تخلیه و انبار کردن محصول انواع کوره های آجر پزی پس از خشک شدن خشت ها را در کوره می چینند طرز چیدن آنها طوری است که بین آنها فاصله وجود دارد تا گازهای داغ و شعله بتواند از لای آنها عبور کند کوره های آجر پزی سه هوع هستند: کوره تنوره ای هوفمان و تونلی قابل ذکر است که کوره های تونلی مدرن ترین کوره های آجر پزی می باشند که در آنها سرامیک های ممتاز و صنعتی نیز می پزند ویزگی های آجر آجر خوب باید در برخورد با آجر دیگر صدای زنگ بدهد صدای زنگ نشانه سلامت توپری و مقاومت و کمی میزان جذب آب آن است آجر خوب باید در آتش سوزی مقاومت کند و خمیری و آب نشود رنگ آجر خوب باید یکنواخت باشد و همچنین باید یکنواخت و سطح آن بدون حفره باشد سختی آجر باید به اندازه ای باشد که با ناخن خط نیفتد استاندارد آجر در ایران بنابر آخرین استاندارد ایران به تاریخ 7 خرداد 1357 در مورد آجرهای رسی آجرها به دو گروه دستی و ماشینی تقسیم بندی می شوند آجر های دستی خود به دو نوع فشاری و قزاقی سفید و آجر ماشینی نیز به توپر و سوزاخ دار گروه بندی شده اندمیزان جذب آب مطابق استاندارد ایران در آجرهای دستی حداکثر 20% در آجر های ماشینی 16% و حدلقل برای هر دو نوع آجر 8% تعیین شده است انواع آجر غیر رسی و اشکال آن آجر جوش آجر خاص در صنعت سفال پزی است که در کشورهای صنعتی دارای اهمیت ویزه ای است از این آجر برای نماسازی ساختمان ها فرش کف پیاده روها پوشش بدنه و کف آبروها و مجراهای فاضلاب و تونل ها و ساختن دودکش ها فرش کف کارخانه ها انبارهای کشاورزی و سالن های دامداری پرورش طیور استخر های صنعتی و جز اینها استفاده می شود انواع خاص آجر تولیدی در کشور های اروپایی آجر هایی در کشورهای صنعتی اروپاتولید می شوند که هنوز تولید آن در ایران مرسوم نشده است از آن جمله بلوک های تو خالی آتش بند برای نصب دور ستون ها به منظور جلوگیری از نفوذ آتش قطعات ویزه به شکل منحنی های کوز و کاس قطعات درپوش روی دیوار قطعاتی که از اجزا هستند مانند کلوک سرقد گوشه و جزاینها که هنوز در ایران تولید نمی شوند

   چگونگي توليد

   با ترکيب خاک مناسب (به ميزان 95%) و مواد افزوني (داخلي) توليد آجر امکان پذير است. ابتدا خاک محل استقرار کارخانه مورد برداشت و آزمايش قرار مي گيرد. بعد از دستيابي به جواب هاي مورد نظر در حيطه استانداردها مواد اوليه به انبار خاک خشک توسط تسمه نقاله وارد آسياب مي شود و بعد از پودر شدن به غربال رفته و در آنجا ضايعات جدا گرديده و پودرهاي مناسب به انبار خاک پودر شده، منتقل مي گردد. بعد از اين مرحله خاک پودر شده با آب داخل مخلوط کن شده تا گل مناسب پديد آيد. اين گل توسط نقاله به داخل اکسترودر، خلاء وارد شده و مجدداً مخلوط مي شود و گل بصورت تکه تکه شده درآمده و به داخل محفظه خلاء رفته تا هواي اضافي داخل آن خارج شود. بعد از اين مرحله گل موجود توسط اکسترودر متراکم شده و گل بصورت شمش از دستگاه اکسترودر خارج مي شود. بعد از طي اين مرحله و توليد شمش گل اين شمش بطرف دستگاه برش خشک (توسط تسمه نقاله) حمل شده و به ابعاد مورد نظر برش داده مي شود بعد از اين مرحله خشک کردن خشت ها صورت مي پذيرد و استفاده از يکي از روش هاي موجود نظير خشککن اتاقکي، خشک کن تونلي و يا فضاي باز، خشت ها خشک مي گردند.بعد از خشک شدن خشت ها وارد کوره مي شوند تا پخت آنها صورت پذيرد.

     انواع آجرها از نظر نوع مصرف :

   آجر معمولي : آجرهائي هستند که براي کارهاي عمومي ساختمان مناسب هستند و به روش دستي يا ماشيني توليد مي شوند.

   آجرنما : بطريق خاصي ساخته مي شود تا هنگام مصرف بدون نياز به اندودکاري يا روکش هاي ديگر خود، داراي ظاهر مناسبي باشد، اين نوع آجر هم مي تواند به روش دستي (قزاقي) يا ماشيني توليد شود.

   آجر مهندسي مرغوب : اين آجر داراي جسمي متراکم، پرقدرت و نيمه شيشه اي است و عمدتاً در سازه هاي با قدرت تحمل بار زياد بکار برده مي شود. اين آجر منحصراً به روش ماشيني توليد مي شود.

      انواع آجرها از نظر کيفيت :

   آجر با کيفيت مناسب براي مصارف داخلي (توکار) : اين آجر براي مصارف معمولي در داخل ساختمان بکار مي رود.

   آجر با کيفيت معمولي: اين نوع آجرها داراي دوامي کمتر از آجرهاي با کيفيت ويژه وليکن معمولاً در نماهاي خارجي ساختمان دوام کافي را خواهد داشت.

   آجر با کيفيت ويژه : اين نوع آجر در شرايط سخت و ويژه کاربرد دارد نظير مناطقي که از آب اشباع شده يا يخ زدگي ممکن است رخ دهد نظير : ديوارهاي حائل، کانال هاي فاضلاب، فرش پياده روها و غيره.

  درجه حرارت لازم براي پخت آجر بستگي به نوع خاک و تعداد عناصر معدني موجود در خاک دارد. درجه حرارت مناسب بين 900 تا 1200 درجه مي باشد.

      انواع آجرها از نظر شکل :

   آجر توپر که در آن حجم سوراخ ها از 25 درصد حجم آجر (يا در حالت آجرهاي پرسي، حجم فرورفتگي از 20 درصد آجر) تجاوز نمي کند. در اين نوع آجر سوراخ ها کاملاً يا تقريباً از ميان آجر عبور مي کنند.

   آجر سوراخ دار : که در آن حجم سوراخ هائيکه از ميان آجر مي گذرد از 25% حجم آجر بيشتر باشد.

   آجر توخالي : که در آن حجم سوراخ هائيکه از ميان آجر عبور مي کنند از 25% حجم آن بيشتر است و هيچگونه محدوديتي در ابعاد سوراخ ها وجود ندارد.

   آجر متخلخل : که در آن حجم منافذ (سوراخ هاي بسته شده در يک انتها) بيش از 20% حجم آجر باشد. نکته مورد توجه اين است که آجرهاي متخلخل معمولاً با روش هاي پرسي توليد مي شوند و آجرهاي سوراخ دار و توخالي با استفاده از روش دکسترودر (برون رونده) ساخته مي شوند.

   آجر با شکل مخصوص : که داراي شکل هندسي بغير از مکعب مستطيل معمولي هستند.

      روش توليد آجر :

   سه روش اصلي آجرپزي وجود دارد :

   1- روش سيم برش خميري

   2- روش خميري سفت

   3- روش نيمه خشک يا پرس خشک

   يک کارخانه بزرگ و مدرن توليد آجر مي تواند بين يکصد هزار تا يک ميليون آجر در روز داشته باشد، پس قبل از هر چيز روش توليد و قبل از آن ميزان ذخيره خاک مورد نظر و بعد مسافت آن کاملاً اقتصادي باشد و تمام جوانب در نظر گرفته شده باشند.

   جهت توليد آجر ابتدا مي توان از يک سنگشکن فکي استفاده نمود تا قطعات خرد شده را به قطر حداکثر 25/1 سانتي متر تبديل نمايد، بعد از اين مرحله نوبت ساير خردکننده ها و آسياها مي رسد. عمل خردايش و آسيا کردن تا حدي صورت مي پذيرد تا حداکثر 10 درصد ذرات قطري برابر 25/0 سانتي متر داشته باشند. بعد از مرحله خرد کردن به استثناء روش نيمه خشک، خاک مورد نظر همراه با مقدار کافي آب، وارد مخلوط کنها (Through - MIxer) مي شود تا ميزان مورد نياز براي خميري بودن مخلوط بدست بيايد. جهت متراکم ساختن مخلوط خميري از دستگاه ملات ساز (Pug Mill) استفاده مي شود. اين دستگاه که شامل يک استوانه بزرگ مارپيچي شکل است، مخلوط را ضمن جلو راندن بخوبي ورز داده و متراکم مي کند. در روش سيم برش خميري يا گل سفت گل از دستگاه ملات ساز به داخل يک قالب فشرده و بصورت يک ستون پيوسته به بيرون رانده مي شود و بعد از انتقال توسط نوار نقاله به روي ميز برش هدايت مي شود و در آنجا دستگاه برش، ستون گل را به قطعاتي مي برد که ضخامت آنها قدري بيشتر از ضخامت آجر است و اين خشت ها هم بعد از خشک شدن و پخت به اندازه مطلوب مي رسند.

   در روش خميري سفت که رطوبت گل آن کمتر از روش قبلي است (در روش قبلي رطوبت بين 13 و 11 و در اين روش بين 5 تا 18 درصد مي باشد) و بيشتر ايت روش مناسب خاک هائي است که مقدار رس آن از نوع لايه هاي سخت (شيلي) يا مقدار آهک بالا (مارني) مي باشد. مخلوط بدست آمده در اين روش خمير سفتي است که تنها تحت فشار بالا جريان خواهد يافت.

   اين خمير از يک ملات ساز به داخل تعدادي قالب که بر روي يک ميز دوار قرار گرفته است با فشار وارد مي شود. سپس ميز مي چرخد تا به نقطه اي برسد که در آنجا پرس هاي مکانيکي، خمير داخل قالب ها را تحت فشار قرار دهند. در مرحله بعدي چرخش، خشت هاي شکل گرفته از داخل قالب ها به بيرون رانده و از ميز خارج مي شوند. سپس خشت ها به داخل دستگاه ديگري برده شده و در آنجا براي بار دوم براي بهبود پرداخت سطح آن فشرده مي شوند. در روش نيمه خشک يا پرس خشک، خاک بايد در حالتي باشد که بدون دارا بودن حالت خميري (بالا) بتوان آن را به روش خشک آسيا نمود. البته در عين حال خاک بايد داراي آب آزاد کافي باشد تا چنانچه خاک آسيا شده در داخل يک جعبه قالب فشرده شود، تغيير شکل خميري لازم صورت پذيرفته و محصول مورد نظر توليد گردد. روش هاي ديگري هم وجود دارد ولي نکته قابل توجه اين است که چنانچه بخواهيم از آجرهائي با شکل هاي ظريف هندسي استفاده کنيم، بهتر است از قالب هاي دستي استفاده شود تا بتوان انواع مختلفي را با شکل هاي پيچيده بدست آورد. بعد از اينکه يکي از روش هاي فوق جهت شکل دادن اوليه آجر (خشت) صورت پذيرفت بايد آب داخل آن از طريق فضاهاي خالي و لوله هاي موئينه خارج شود.  

 . خشک کردن خشت ها نبايد به سرعت انجام پذيرد تا از ايجاد ترک ها جلوگيري شود. خشک کردن بايد در داخل و خارج محصول صورت پذيرد. از آنجا که آجرها معمولاً داراي نسبت سطح به حجم کوچکي هستند، خشک کردن به کندي صورت مي پذيرد. قديمي ترين روش خشک کردن آجرها، قرار دادن آنها در يک لايه و خشک کردن در هوا و آفتاب است و ليکن براي کارخانه هاي بزرگ، آجرها در محفظه هاي مخصوصي که با هواي داغ تغذيه مي شوند يا در خشک کن هاي تونلي طويلي که در طول آنها دما ورطوبت کنترل شده و پروانه هائي براي چرخش هوا تعبيه شده خشک مي شوند. گرماي خشک کن تونلي معمولاً از حرارت تلف شده کوره تامين مي شود. بعد از مرحله خشک کردن به مرحله پخت آجر مي رسيم.

   در طول فرايند پخت، همچنانکه فضاهاي خالي موجود در خشت خشک شده از بين مي روند، انقباض بيشتري ايجاد مي شود. هر چند انقباض با بالا رفتن دما افزايش مي يابد، عوامل ديگري نيز در آن تاثير دارند.

   هر چه اندازه ذرات ماده اوليه کوچکتر باشد، ميزان انقباض بيشتر خواهد بود. مقادير زياد مواد نسوز مانند آلومينا، انقباض را کاهش داده و مقادير بالاي گدازآورها (FLUX) مثل ميکا و فلدسپات، انقباض را افزايش خواهد داد. در آجرهاي ساختماني معمولي، مقادير معيني از تخلخل مطلوبست. چون باعث تاثير بر ارزش آجر از لحاظ عايق حرارتي مي شود. ضمن اينکه بين آجر و ملات پيوند لازم بوجود مي آيد. چنانچه تخلخل و در نتيجه جذب آب بالا باشد، آجر آب ملات ر ا به مقدار زيادي مکيده و اتصال لازم بين آجر و ملات برقرار نمي شود و در عين حال، کم بودن تخلخل و در نتيجه جذب آب کم باعث کم شدن پيوند آجر و ملات مي گردد زيرا مقدار نفوذ ملات به داخل خلل و فرج آجر را کم مي کند. آجرهاي مهندسي در جاهايي مصرف دارند که مقاومت مکانيکي بالائي مورد نظر است و خصوصيت عايق حرارتي، اهميت کمتري دارد. از کاربردهاي اين آجرها در ساخت ديواره تونل هاي راه آهن و کانال هاي آبرساني مي باشد. اين نوع آجرها بايد تا حد امکان متراکم و غير متخلخل باشند. تفاوت در پخت (و در ترکيب و اندازه ماده خام) نه تنها بر چگالي آجر، بلکه بر رنگ آن نيز تاثير دارد.

   قبل از ورود به بحث پخت لازم است که انواع کوره ها را نام برد. کوره ها را مي توان بر حسب موارد گوناگون نظير سيستم پخت، ترتيب مشعل ها، شکل ساختماني، هدف مورد نظر و يا روش انتقال حرارت به منطقه پخت تقسيم بندي نمود. در اينجا انواع اصلي کوره بر حسب روش کار دسته بندي شده اند :

 1- کوره هاي متناوب يا دوره اي :

   در اين نوع کوره ها، هر دوره پخت عبارست از قرار دادن محصولات خام دو کوره، مسدود کردن و بستن درهاي آن، حرارت دادن، پخت تا دماي نهائي، خنک کردن، باز کردن محفظه کوره و تخليه آجرهاي پخته شده. اين عمليات به همين روش در پخت بعدي تکرار مي شود. کوره هاي دستي تنوره اي و کوره اي رومي از نوع متناوبند. در طون قرن ها تغييرات زيادي در اين نوع کوره ها حاصل شده اند. در بعضي از آنها تنها يک اتاقک پخت پيشبيني شده، در حالي که بعضي ديگر دو يا بيشتر از اين نوع اتاقک ها دارند. سوخت امروزه اينها گاز، نفت يا گازوئيل است. بزرگترين عيب اين کوره ها، اتلاف حرارت ناشي از خنک کردن متناوب بدنه کوره است. هر چند که بخشي از حرارت تلف شده ناشي از مرحله ماقبل خنک کردن مي تواند به مصرف خشک کردن يا گرم کردن محيط برسد.

  2- کوره هاي با عملکرد نيمه پيوسته :

   اين گروه شامل تمامي کوره هاي چند قميري است (قمير = اتاقک پخت) که يا بصورت مستقيم به يکديگر پيوسته اند و يا اينکه با يکديگر جفت شده اند. کوره هاي نيمه پيوسته براي پاسخگوئي به نياز به ظرفيت هاي بيشتر ساخته شده اند و هدف آنها استفاده از گازهاي خروجي براي گرم کردن خشت ها در قمير مجاور بوده است. جهت تسهيل ساخت مي توان دو قمير را با استفاده از يک ديوار مشترک ساخت که به اين نوع، قميرهاي جفت مي گويند. هر اتاقک پخت داراي دري است که در سمت آزاد ديوار قرار دارد و از آن براي پر و خالي کردن محصول استفاده مي شود. اتاقک پخت بعدي در فاصله 2 تا 4 متري قرار گرفته است، لذا جاي کافي براي پر و خالي کردن بين کوره ها وجود دارد و مجراهاي ارتباط دهنده گاز خروجي، طول زيادي ندارند.

2- آلومين AL2O3

   حدود قابل قبول اکسيد آلومينيوم 9 تا 21 درصد مي باشد. (استاندارد شماره 848 ايران) و مناسبترين ميزان نزديک به 15 درصد ذکر گرديده است. (نبيان 1363)

   اگر مقدار اکسيد آلومينيوم بيش از مرز مجاز باشد هنگام خشک شن خشت خام ترک بر مي دارد و در هنگام پخت آجر مي شکند.

  

   3- آهک CaCo3

   کربنات کلسيم به مقدار کم و به شکل پودر به آجر آسيب نمي رساند و آجر را سفيد رنگ مي کند ولي مقدار زيادتر از حد لزوم نقش گداز آور داشته و درجه ذوب شدن خاک رس را پايين مي آورد و در گرماي کوره خشت خميري شکل و ذوب مي شود. ضمناً دانههاي درشت سنگ آهک در کوره ريخته و به آهک زنده (Cao) تبديل مي شود و پس از حذف شدن آن آب ملات را جذب کرده و باد مي کند و سبب ترکاندن آجر مي شود که اين عمل را آلوک زدن مي گويند.

  

   اکسيد آهن Fe2O3

   اگر آهن بصورت سولفور در خاک باشد در کوره آجر به اکسيدآن و SO3 تجزيه مي شود که اکسيد توليد شده با عنصري چون MgO, CaO , K2O و Na2O ترکيب شده و سولفات اين عناصر را مي دهد و همانطور که گفته شد آجر پس از مصرف سفيدک مي زند. اکسيد آهن در آجر نقش گدازآور داشته (در گرماي بيش از 1000 درجه سانتيگراد) و مقدار آن تا 5 درصد وزن خاک موجب سرخي رنگ آجر مي شود و در گرماي کم کوره، آجر نيمپز شده و آهن آن به FeO تبديل شده و رنگ آجر کبود و پرک مي شود.

  

  

   سولفات ها

   سولفات کلسيم، سديم، پتاسيم و منيزيم که کم و بيش در رس ها وجود دارند مقدار بيش از حد معمول اين مواد موجب سفيدک زدن آن پس از مصرف مي شوند و علت آن جذب آب به وسيله سولفات هاي موجود در خاک رس است. اندازه سولفات منيزيم در خاک آجر تا 6 درصد وزن خاک قابل قبول است و بايستي حتي الامکان ذرات ريز دانه باشند و زياد بودن مقدار آن در خاک باعث شکفتگي زودرس در آجر مي شود.

  

   سنگ گچ

   سولفات سديم و پتاسيم تا 4 درصد وزن خاک قابل قبول است. سنگ گچ در خاک آجر تا 5/2 درصد وزنش پذيرفته است و در گچ به دليل وجود گوگرد در معرض آب باران قرار گرفته و توليد سولفات مي کند.

  

   نمک خوراکي (NaCl)

   نمک خوراکي به خاک آسيب نمي رساند و ساير نمک ها تا 5/0 درصد مجاز مي باشند زيرا با مقدار بيشتر توليد اسيد مي شود.

  

   اکسيد تيتان (TiO2)

   اکسيد تيتان به دليل داشتن نقطه ذوب بالا در آجر مشکل ايجاد نمي کند.

  

   مواد آلي

   گياهان موجود در خاک هنگام قرار گرفتن آجر در کوره مي سوزند و محل آنها در آجر خالي مي ماند و آجر پوک مي شود. قابل ذکر است براي ساختن آجر سبک به گل خاک اره اضافه مي کنند.

  

   ويژگي ها

   به طور کلي هر نوع خاک مورد مصرف براي ساخت آجر بايد عاري از هرگونه مواد رستني بوده و با ويژگي هاي شيميائي و فيزيکي مشخص شده در استانداردهاي تهيه شده ذيل مطابقت داشته باشد.

  

   ويژگي هاي شيميائي

   عناصر متشکله ترکيبي خاک بايد طبق جدول شماره 1 باشد.

- کوره هاي پيوسته :

   پيدايش اين نوع حدود سال 1849 آغاز شد که شکل ابتدائي آن يک کوره حلقوي بود که در آن قميرها بصورت يک دايره به دور يک دودکش مرکزي قرار داشتند. بعدها اين حلقه پيوسته طوري ساخته شده تا امکان مشتعل شدن کوره از بالا وجود داشته باشد. اين نوع کوره ها در سال 1870 بنابر قانون هوفمن بنام کوره هاي هوفمن شناخته شدند. بعد از چند سالي شکل دايره اي اوليه کوره حلقه اي هوفمن کنار گذاشته شد زيرا معلوم شد که کانال قوس دار طولي با دو انتهاي گرد يا مربع بازده بيشتري داشته و نتايج پخت بهتري را فراهم مي کند. موضوع اصلي بيان شده توسط هوفمن به توليدکنندگان آجر آن بود که در مقايسه با کوره هاي متناوب يا حتي نيمه پيوسته به کار گرفتن کوره هاي حلقوي، دوسوم در مصرف سوخت صرفه جوئي به عمل مي آورد.

  

   4- کوره هاي حلقوي :

   کوره هاي هوفمن بين 18 تا 80 اتاقک پخت (قمير) متصل بهم دارد که مجموعاً مدار بست هاي را تشکيل مي دهد. هر قمير داراي در خروجي براي پر کردن و خالي کردن آجرهاست. در هر زمان سوخت تنها در چند قمير همجوار مشتعل است. اين منطقه پخت حرکت مي کند و قمير به قمير، دور تا دور مدار مي گردد. بنابراين منطقه پخت به سمت خشت هاي چيده شده حرکت مي کند، نه خشت ها به سمت منطقه پخت. حرارت تلف شده قميرهائي که پخت خشتها در آنها به تازگي به پايان رسيده و در حال حاضر خنک مي شوند، هوا را براي احتراق با سوخت در منطقه پخت جديد پيش گرم مي کند. گازهاي حاصل از احتراق در منطقه پخت فعلي براي پيش گرم کرن خشت هاي خشک شده جديداً چيده شده استفاده مي شوند.

  

   5- کوره هاي تونلي :

   پس از سال ها تلاش در جهت رفع نقاط ضعف کوره هاي تونلي، پيشرفت هاي زيادي براي اين نوع حاصل گرديده، بطوري که کوره هاي تونلي کاملترين و اقتصادي ترين کوره ها مي باشند. دقيقاً روشن نيست که اولين کوره تونلي در چه سالي ابداع گرديده ولي عصر آن بيش از 250 سال نمي باشد. در کوره هاي تونلي آجرها در حرکت هستند و در آن آتش کوره ثابت مي باشد و بعبارت ديگر بدنه متحرک و آتش ثابت است.

   کوره هاي تونلي شرايط کاري بسيار بهتري را براي کارگران فراهم مي کنند. زيرا کارگران مجبور به تحمل گرما و گرد و غبار نيستند و صاحب کوره هم مزيت ديگر کوره تونلي در مقايسه با ساير انواع کوره ها، سرعت بيشتر افزايش دما، پخت و خنک شدن و در نتيجه ظرفيت بالاي آن است.

   در کوره هاي تونلي پيوسته امروزه با پيشرفت ها و تکنيک هائي که در مورد درزبندي ها، حمل و نقل، ماشين کوره، مصالح ديوار و سقف و کنترل پخت بوجود آمده، صرفه جوئي در سوخت به اوج خود رسيده است.

   در منطقه اصلي پخت که در وسط کوره قرار دارد، بيشترين مشعله اي گاز يا نفت واقع است و بنابراين بيشترين دماي کوره در همانجاست. خشت ها بر روي واگن حمل مي گردند و از يک سر کوره بطور پيوسته وارد و از انتهاي ديگر آن خار مي شوند. در اين حالت هواي خنک که در جهت مخالف يعني از انتهاي کوره به سمت منطقه پخت در جريان است، از توده آجرهائي که به تازگي به دماي پخت حداکثر رسيده اند عبور کرده و آنها را خنک مي کند.

   بنابراين هواي داغ وقتي به منطقه پخت مي رسد، احتراق بهتري را با سوخت خواهد داشت. هواي داغي که منطقه پخت را ترک مي کند به سمت ورودي کوره حرکت کرده و خشت هاي خشک شده را در سر راه خود به منطقه پخت گرم مي کند.

   کوره بطور پيوسته براي سال ها بدون وقفه کار مي کند و دماي قسمت هاي مختلف آن ثابت باقي مي ماند. هنگاميکه کوره به دماي مورد نظر رسيد. فقط بايد دما را ثابت نگه داشت. اين امر باعث صرفه جوئي قابل ملاحظه اي در سوخت مي شود. استفاده از بخشي از حرارت تلف شده براي خشک کردن خشت ها و گرم کردن محوطه سبب صرفه جوئي بيشتر مي شود. چون کوره تونلي پيوسته همانند کوره متناوب دائماً گرم و سرد نمي شود، لذا کمتر در معرض تخريب سازهاي قرار دارد.

  

   ويژگي هاي آجر :

   ويژگي هاي هر نوع آجر از لحاظ فيزيکي، مکانيکي و شيميائي بايد مطابق جدول ذيل باشد :

دمای مناطق مختلف کوره از طریق ترموکوبل و سیستم‌های کنترل اندازه‌گیری و تنظیم می‌شود. همچنین اتمسفر کوره نیز از نظر اکسیدی، احیایی یا خنثی بودن قابل کنترل است.

[ویرایش] مزایای کورهٔ تونلی

استفاده از کورهٔ تونلی در مقایسه با سایر انواع کوره‌ها (کوره‌های سنتی، هوفمن و متناوب) دارای مزایایی است که برخی از آنها را می‌توان بدین شرح برشمرد:

کنترل مناسب‌تر دمای کوره و یکنواختی حرارت

افزایش کیفیت تولید

تشابه کیفی محصولات

افزایش سرعت تولید

کاهش نیروی انسانی

کاهش مصرف انرژی

کاهش آثار زیان‌بار زیست‌محیطی

کاربرد کورهٔ تونلی در صنایع آجر و سفال

 

معيارها و مشخصات فني مصرف انرژي حرارتی و الكتريكي و گروههای انرژی

در فرآيند توليد آجرماشيني و فشاري

مقدمه

با توجه به قيمت فرآورده هاي نفتي در داخل كشور و يارانه پرداختي دولت و همچنين محدوديت منابع

فسيلي رشد بالاي مصرف سالانه انواع انرژي در ايران، عدم كارائي فني و اقتصادي مصرف انرژي، امكان

صادرات فرآورده هاي نفتي در صورت صرفه جوئي واحدهاي توليدي، مسائل و مشكلات مرتبط با

محيط زيست ناشي از مصرف غير مجاز سوخت، مديريت مصرف انرژي و بالا بردن بازده و بهره وري

انرژي را در اين دسته از صنايع به يك ضرورت تبديل شده است.

بر طبق ماده ١٢١ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، دولت موظف است به منظور

اعمال صرفه جوئي، منطقي كردن مصرف انرژي و حفاظت از محيط زيست نسبت به تهيه و تدوين

معيارها و مشخصات فني مرتبط با مصرف انرژي در تجهيزات ،فرآيندها و سيستم هاي مصرف كننده

انرژي، اقدام نمايد، به ترتيبي كه كليه مصرف كنندگان و وارد كنندگان اين تجهيزات، فرآيندها و

سيست مها ملزم به رعايت اين مشخصات و معيارها باشند. معيارهاي مذكور توسط كميته اي متشكل از

نمايندگان وزارت نفت، وزارت نيرو، موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران، سازمان حفاظت محيط

زيست و وزارتخانه ذيربط تدوين مي شود.

همچنين بر اساس مصوبات شوراي عالي استاندارد پس از تصويب استانداردهاي مربوط در كميته مزبور،

اين استانداردها بر طبق آئين نامه اجرائي قانون فوق الذكر همانند استانداردهاي اجباري توسط موسسه

استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران به اجرا در خواهد آمد.

معيارها و مشخصات فني مصرف انرژي حرارتی و الكتريكي و گروههای انرژی

در فرآيند توليد آجرماشيني و فشاري

١ هدف و دامنه كاربرد

١ هدف -١

هدف از تدوين اين استاندارد، تعيين معيار مصرف انرژي در فرآيندهاي مختلف توليد

آجرماشيني و فشاري مي باشد. در اين استاندارد نحوه ارزيابي و اندازه گيري ميزان انرژي

حرارتی و الكتريكي مصرفي در فرآيند توليد آجرماشيني و آجر فشاري ارائه م يشود.

٢ دامنه كاربرد -١

فرآيندهاي توليد آجر ماشيني و فشاري در دامنه كاربرد اين استاندارد قرار مي گيرند . اين

فرآيندها شامل توليد انواع آجر به شرح زير مي باشد:

الف  آجر توكار

ب  آجر نما

پ  بلوك سقف

٢ مراجع الزامي

مدارك الزامي زير حاوي مقرراتي است كه در متن اين استاندارد به آنها ارجاع داده

شده است. بدين ترتيب آن مقررات جزئي از اين استاندارد محسوب مي شوند . در مورد

مراجع داراي تاريخ چاپ و يا تجديد نظر اصلاحيه ها و تجديد نظرهاي بعدي اين مدارك

مورد نظر نيست . با اين وجود بهتر است كاربران ذينف ع اين استاندارد ، امكان كاربرد آخرين

اصلاحيه ها و تجديدنظرهاي مدارك الزامي زير را مورد بررسي قرار دهند . در مورد مراجع

بدون تاريخ چاپ و يا تجديد نظر، آخرين چاپ و /يا تجديد نظر آن مدارك مورد نظر

است.

استفاده از مراجع زير براي

١- استاندارد ملي ايران شماره ٧

١٣٧١ ): ويژگي ها و روش هاي آزمون خاك ) ٢- استاندارد ملي ايران شماره ١١٦٢

رس جهت ساخت آجر

٣- استاندارد ملي ايران شماره ٧١٢١ (سال ١٣٨٣ ): آجرهاي سبك باربر و غيرباربر با

سوراخهاي قائم (ويژگي)

٤- استاندارد ملي ايران شماره ٧١٢٢ (سال ١٣٨٣ ): آجرهاي رسي سبك غيرباربر با

سوراخهاي افقي (ويژگي)

٥- استاندارد ملي ايران شماره ٧١٣٤ (سال ١٣٨٣ ): آجر رسي سبك غيرباربر با

سوراخهاي افقي، پنلهاي آجري رسي (روش آزمون)

٣ اصطلاحات و تعاريف

٧١٢٢, ٧١٢١, ١١٦٢ , در اين استاندارد علاوه بر تعاريف استا نداردهاي ملي شماره ٧

و ٧١٣٤ واژه ها و اصطلاحات با تعاريف زير معتبر است:

١ (SEC) ١ مصرف انرژي ويژه

مصرف انرژي ويژه در فرآيند توليد آجر عبارت است از نسبت ميزان مصرف انرژي بر

ميزان آجر توليدي . واحد مصرف انرژي ويژه فرآيند توليد آجر از نظر الكتريكي بر حسب

بيان مي شود. GJ/Ton (Brick) و از نظر سوختهاي فسيلي بر حسب kwh/ton(Brick)

(SECe) ١ مصرف انرژي ويژه الكتريكي در فرآيند توليد آجر -١-٣

ميزان مصرف انرژي الكتريكي را به ازاء واحد ،(SECe) مصرف انرژي ويژه الكتريكي

توليد بيان مي كند.

اطلاق مي شود. " Ee" به منظور سهولت در اين استاندارد به مصرف انرژي ويژه الکتريكي

(SECt) ٢ مصرف انرژي ويژه حرارتي -١-٣

مصرف انرژي ويژه حرارتي، ميزان مصرف انرژي حرارتي را به ازاء واحد توليد بيان مي

كند. در فرآيند توليد آجراين مقدار، با توجه به ارزش حرارتي سوختهاي مصرفي و تبديل

آنها به معادل گيگاژول عبارت است از نسبت ميزان انرژي حرارتي سوختهاي مصرفي (بر

حسب گيگاژول) بر مقدار توليد آجر ( بر حسب تن).

اطلاق مي شود. "Et" به منظور سهولت در اين استاندارد به مصرف انرژي ويژه حرارتي

٢ بخشهاي مختلف در فرآيند توليد آجر -٣

١ بخشهاي مختلف در فرآيند توليد آجر ماشيني -٢-٣

به طور كلي بخشهاي مختلف در فرآيند توليد آجرماشيني به پنج بخش به شرح زير تقسيم

بندي مي شوند.

١ واحد همگن سازي -١-٢-٣

مواد اوليه خاك از معدن به واحد همگن سازي منتقل شده و با آب مخلوط مي شود.

٢ واحد آسياب مواد خام -١-٢-٣

مخلوط خاك و آب در دو مرحله در اين واحد ورز داده مي شوند.

٣ واحد شكل دهي -١-٢-٣

در اين واحد، مواد اوليه كه در واحد آسياب مواد خام تهيه شده است، به وسيله اكسترودر

شكل دهي مي شوند.

٤ واحد خشك كنهاي اتاقي يا تونلي -١-٢-٣

در اين واحد، آجرهاي شكل داده شده خشك مي شود.

٥ واحد پخت -١-٢-٣

در اين واحد، آجرهاي خشك شده به وسيله كوره هاي تونلي و يا هوفمن پخته مي شوند.

٢- بخشهاي مختلف در فرآيند توليد آجر فشاري -٢-٣

به طور كلي بخشهاي مختلف در فرآيند توليد آجرفشاري به چهار بخش به شرح زير

تقسيم بندي م يشوند.

١ واحد همگن سازي -٢-٢-٣

مواد اوليه خاك از معدن به واحد همگن سازي منتقل شده و با آب مخلوط مي شود.

٢ واحد آسياب مواد خام -٢-٢-٣

در بعضي از واحدهاي توليدي مخلوط خاك و آب در يك مرحله ورز داده مي شوند.

٣ واحد قالب گيري -٢-٢-٣

در اين قسمت ، مواد اوليه كه در واحد آسياب مواد خام تهيه شده است، به وسيله قالبهاي

دستي و يا پرس شكل دهي مي شوند.

٤ واحد پخت -٢-٢-٣

در اين واحد، آجرهاي خشك شده در هواي آزاد به وسيله كوره هاي سنتي پخته مي شوند.

٤ رتبه هاي مصرف انرژي در فرآيند توليد آجر

١ فرآيندهاي توليد آجرماشيني از نظر مصرف انرژي ويژه حرارتی و الکتريکی در سه -٤

گروه به شرح زير دسته بندي مي شوند:

فرآيند توليد آجرماشيني پر مصرف –I

فرآيند توليد آجر ماشيني مصرف متوسط –II

 فرآيند توليد آجرماشيني كم مصرف III

٢ كارخانجات توليد آجر فشاري در صورت اخذ مجوز توليد از وزارت صنايع و م عادن -٤

براساس وزن توليد آجر از ميزان مجاز سهميه سوخت مايع و گازطبيعي كه در اين

استاندارد تعريف شده است استفاده خواهند كرد.

و رتبه بندي انواع فرايندهاي توليد "Ee" انرژي الكتريكي ،" Et" ٥ معيار مصرف انرژي حرارتي

آجرماشيني موجود و جديدالاحداث

كارخانجات آجر ماشيني موجود E"t ١ معيار مصرف انرژي حرارتي -٥

٢)، مطابق جدول ١ براي - معيار مصرف انرژي براي انواع محصولات مختلف آجر ماشيني (بر طبق بند ١

مصرف نفت كوره و جدول ٢ براي مصرف گاز طبيعي،در سه گروه؛ پرمصرف، مصرف متوسط و كم

مصرف تعيين مي شود. مقادير مصرف انرژي ويژه بر مب ناي حداقل ارزش حرارتي ١و نيز معادل حجم

مصرفي سوخت داده شده است.

جدول ١- معيارها و رتبه هاي مصرف انرژي حرارتي در انواع فرايند هاي توليد آجر ماشيني براي

مصرف نفت كوره

رتبه مصرف انرژي

معيار مصرف انرژي حرارتي

٣٩ مگاژول هر ليتري مي باشد.معيار مصرف بر / ١- حداقل ارزش حرارتي نفت كوره تحويلي به صنايع برابر با ١٨٢٠٠ بي تي يوهر پوند معادل ٩١

مبناي حداقل ارزش حرارتي محاسبه شده است. حجم سوخت مصرفي براساس اين ارزش حرارتي محاسبه شده است.

مصرف انرژي ويژه

حرارتي

(گيگاژول بر تن آجر)

حجم سوخت معادل مصرفي

(ليتر بر تن آجر)

Vt ≤ ٩٠ Et ≤ ٣/ كم مصرف ٦

٩٠ < Vt ≤ ٩٥ ٣/٦ < Et ≤ ٣/ مصرف متوسط ٨

٩٥< Vt ≤ ١٠٠ ٣/٨ < Et ≤ پرمصرف ٤

حجم سوخت معادل مصرفي برمبناي حداقل ارزش حرارتي نفت كوره / يا گازطبيعي V t يادآوري ١ منظور از

مي باشد.

جدول ٢- معيا رها و رتبه هاي مصرف انرژي حرارتي در انواع فرآيندهاي توليد آجرماشيني براي مصرف

گاز طبيعي ١

رتبه مصرف معيار مصرف انرژي حرارتي

انرژي حرارتي مصرف انرژي ويژه حرارتي

(گيگاژول بر تن آجر)

حجم سوخت معادل مصرفي

(مترمكعب بر تن آجر)

Vt ≤ ١١٩ Et ≤ ٤/ كم مصرف ٥

١١٩ < Vt ≤ ١٢٦ ٤/٥< Et ≤ ٤/ مصرف متوسط ٧٥

١٢٦ < Vt ≤ ١٣٣ ٤/٧٥ < Et ≤ پرمصرف ٥

٣٧ مگاژول هر متر مكعب مي باشد. حجم معادل سوخت مصرفي براساس / ٢- ارزش حرارتي گازطبيعي ٣٥٧١٠ بي تي يو هر مترمكعب معادل ٦٨

اين ارزش حرارتي محاسبه شده است.

ياد آوري ١ براي مصرف كنندگان سوخت مايع و گازطبيعي دو معيار در نظر گرفته شده است . معيار

مصرف كنندگان گازطبيعي ٢٥ درصد بيشتر از مصرف كنندگان سوخت مايع جهت تشويق آنان بر

استفاده از گاز طبيعی م یباشد.

كارخانجات آجر ماشيني موجود " Ee" ٢ معيار مصرف انرژي الكتريكي -٥

٢)، مطابق - معيار مصرف انرژي الكتريكي براي انواع محصولات مختلف آجر ماشيني (بر طبق بند ١

جدول ٣ ، در سه گروه؛ پرمصرف، مصرف متوسط و كم مصرف تعيين مي شود.

جدول ٣- معيارها و رتبه هاي مصرف انرژي الكتريكي در انواع فرايند هاي توليد آجر ماشيني براي

مصرف انرژي الكتريكي

رتبه مصرف انرژي مصرف ويژه انرژي الكتريكي

(كيلووات ساعت بر تن آجر)

Ee ≤ كم مصرف ٤٣

٤٣ < Ee ≤ مصرف متوسط ٤٦

٤٦ < Ee ≤ پرمصرف ٤٨

معيار هاي مصرف انرژي تعيين شده در جدول ١و/ يا ٢ و ٣ براي مرحله اول (اولين دوره زماني ) اجراي

اين استاندارد مي باشد.

مصرف انرژي بيشتر از مقدار حداکثر در جداول ١ و/يا ٢ و ٣ مجاز نمی باشد.

يادآوري ١ مرحله اول اجراي اين استاندارد به مدت دو سال و از ابتداي مهر ماه سال ١٣٨٤ تا

ابتداي مهرماه سال ١٣٨٦ تعيين ميگردد.

براي كارخانجات جديدالاحداث " Ee" والكتريكي "Et" ٣ معيار مصرف انرژي حرارتي -٥

در مورد كارخانجات جديد الاحداث معيار مصرف انرژي حرارتي و الكتريكي به صورت زير تعيين

می گردد:

جدول ٤: معيار مصرف انرژي حرارتي و الكتريكي در مورد كارخانجات جديد الاحداث

مصرف انرژي ويژه حرارتي

(گيگاژول بر تن آجر)

مصرف انرژي ويژه الكتريكي

(كيلووات ساعت بر تن آجر)

Ee ≤ ٤٥ Et ≤ ٢/ حداكثر مصرف ٥

يادآوري ١ در مورد خطوط توليد كه جزء هيچيك از انواع فرآيندهاي تعريف شده در جدول قرار

نمي گيرند ، تعيين معيار مصر ف انرژي بر اساس نزديك ترين تكنولوژي فرآيند توليدي به آن در نظر

گرفته مي شود.

يادآوري ٢ آن گروه از كارخانجات جديدالاحداث كه تا تصويب اين معيار مجوز احداث گرفته اند

معيار مصرف انرژي (سوخت مايع / يا گازطبيعي ) بر مبناي جدول ٤ و با درنظر گرفتن مصرف

انرژي ويژه حرارتي سوخت هاي مصرفي محاسبه مي گردد.

يادآوري ٣ كارخانجات جديدالاحداث كه بعد از تصويب اين معيار مجوز احداث كارخانه را

درخواست مي نمايند ملزم به استفاده از گازطبيعي براي توليد انرژي حرارتي خود مي باشند.

٤ لازم به ذكر است كه كارخانجات توليد آجر (موجود و ج ديدالاحداث) بايد هر دو معيار -٥

مصرف الكتريكي و حرارتي اين استاندارد را در زمان تعيين شده اعمال معيار رعايت نمايند.

"Ee" و الكتريكي "Et" ٦ نحوه ارزيابي و اندازه گيري مصرف انرژي حرارتي

ارزيابي و اندازه گيري مصرف انرژي حرارتي و الكتريكي در هر فرآيند توليد آجر به صورت سالانه

انجام ميگيرد. بهترين زمان ترجيحي ماههاي پاياني هر سال مي باشد.

براي تعيين ميزان مصرف انرژي حرارتي /يا الكتريكي ويژه مي بايستي انرژي حرارتي /يا الكتريكي

مصرف شده كل در طي يك سال تعيين شده و بر ميزان آجر توليد شده كل در همان زمان تقسيم گردد.

١ نحوة اندازه گيري و محاسبه مصرف انرژي حرارتی و الکتريکی در يكسال -٦

براي تعيين ميزان مصرف انرژي حرارتی و الکتريکی در بخشهاي مختلف هر فرآيند توليد آجر ميبايستي

كنتورهاي اندازه گيري در هر يك از بخشهاي مختلف انرژي بر، از ابتداي دوره مورد نظر (ابتداي س ال )

نصب شده باشد . ميزان انرژي حرارتی و الکتريکی مصرفي در پايان سال و در هنگام ارزيابي و اندازه

گيري بر اساس مقادير اين كنتورها و با توجه به اسناد و مدارك موجود در واحد توليدي از قبيل قبوض

مربوط به انواع سوخت براي مدت يكسال تعيين مي شود.

يادآوري ١ به منظور اطمينان از عملكرد صحيح اين كنتورها، ضروري است گواهي كاليبراسيون از

مراكز معتبر در مورد هر كنتور وجود داشته باشد.

يادآوري ٢ توصيه مي شود ارزيابي و اندازه گيري مقادير انرژي مصرفي نشان داده شده توسط اين

كنتورها در فواصل زماني مناسب توسط واحدي توليدي ثبت گرد د. مركز ارزيابي كننده نيز ميتواند

در بازه هاي زماني مناسب (به طور مثال هر سه ماه يكبار ) از اين گونه وسايل اندازه گيري بازديد و

نظارت نماي . د

٢ نحوة اندازه گيري و محاسبه ميزان آجر توليدي در يكسال -٦

با توجه به دشواري هاي اندازه گيري مستقيم، ميزان آجر تول يدي بر اساس مقادير اعلام شده توسط

توليدكننده در نظر گرفته مي شود.

مقدار توليد كه توسط سازنده اعلام مي شود، مي بايستي با مقادير قيد شده در دفاتر مالياتي و اسناد

موجود در واحد توليدي و آمار وزارت صنايع و معادن مطابقت داشته باشد . ملاك عمل ميزان مقادير قيد

شده در دفاتر مالياتي مي باشد.

" Et " ٣ نحوة محاسبه مصرف انرژي ويژه حرارتي -٦

مصرف انرژي ويژه حرارتي هر فرآيند توليد آجر از حاصل تقسيم مصرف انرژي حرارتي آن در يكسال

١ محاسبه مي شود ) بر ميزان آجر توليدي آن در همان دوره زماني ( كه بر - مصرف (كه بر طبق بند ٦

٢ محاسبه مي شود) تعيين مي گردد. - طبق بند ٦

Et= آجر توليدي در يكسال / مصرف انرژي حرارتي در يكسال

بر حسب گيگاژول بر تن آجر توليدي و يا معادل آن ليتر بر تن Et مقدار مصرف انرژي حرارتي ويژه

آجر توليدي بيان مي شود.

محاسبه شده مطابق با جدول ١ يا ٢ تعيين و اعلام Et رتبه هاي مصرف ا نرژي حرارتي بر اساس مقدار

مي گردد.

Ee ٤ نحوة محاسبه مصرف انرژي ويژه الكتريكي -٦

مصرف انرژي ويژه الكتريكي هر فرآيند توليد آجر از حاصل تقسيم مصرف انرژي الكتريكي آن در

١ محاسبه مي شود) بر ميزان آجر توليدي آن در همان دوره زماني ( - يكسال مصرف (كه بر طبق بند ٦

٢ محاسبه مي شود) تعيين مي گردد. - كه بر طبق بند ٦

Ee= آجر توليدي در يكسال / مصرف انرژي الكتريكي در يكسال

بر حسب كيلووات ساعت بر تن آجر توليدي بيان مي شود. Ee مقدار مصرف انرژي الكتريكي ويژه

محاسبه شده مطابق با جدول ٣ تعيين و اعلام مي Ee رتبه هاي مصرف انرژي الكتريك بر اساس مقدار

گردد.

كارخانجات توليد آجر فشاري موجود و جديدالاحداث "Et" ٧ معيار مصرف انرژي حرارتي

معيار مصرف انرژي آجر فشاري، مطابق جدول ٥ براي مصرف نفت كوره و گاز طبيعي تعيين مي شود.

جدول ٥: معيار مصرف انرژي ويژه كارخانجات توليد آجر فشاري

مصرف نفت كوره

(ليتر بر تن آجر)

مصرف گازطبيعي

(مترمكعب بر تن آجر)

سهميه و حد مجاز

مصرف

Vt ≤ ٣٥

Vt ≤ ٧٠

يادآوري ١ شركت ملي پخش فرآورده هاي نفتي موظف است تنها به كارخانجاتي كه از وزارت

صنايع و معادن و وزارت جهاد كشاورزي مجوز توليد دريافت نموده و نيز داراي دفتر و محل كار

هستند سوخت تعيين شده تحويل نمايد.

يادآوري ٢ ميزان توليد محصول براساس توليد مندرج در دفاتر مالياتي جهت تعيين ميزان مصرف

٣) ملاك عمل قرار مي گيرد. - سوخت ويژه (بند ٥

يادآوري ٣ مرحله اول اجراي اين استاندارد از ابتداي مهرماه ١٣٨٤ به مدت دو سال مي باشد.

يادآوري ٤ شركت ملي گاز ايران و شركت ملي پخش فرآورده هاي نفتي موظف هستند كه از

تحويل سوخت به كارخانجات آجر فشاري جديدي كه پس از اجراء اين معيار احداث مي شوند خودداري نمايد.

 محقق=احسان عباسی

                                                                   

اصول عكاسي معماري

 

ساخت بناهاي متفاوت توسط بشر براي منظورها و كاربردهاي مختلف بوده است. بناهاي مذهبي، دولتي، صنعتي، يادبود، تجاري، مسكوني و گونه‌هاي مختلف ديگر هر يك كاربردي ويژه دارند كه بي‌ترديد شكل ظاهري آنها نيز متفاوت است.

   اقوام مختلف با توجه به فرهنگ و بينش خود، براي ساخت و تزيين برخي بناها اهميت بيشتري قايل هستند. مثلاً مسلمانان همواره در ساخت و تزيين مساجد، زيارتگاهها و اماكن مذهبي با هنرمندي و ظرافت خاصي عمل كرده‌اند، به گونه‌اي كه مشابه آن در ديگر بناها كمتر يافت مي‌شود. تنوع اين بناها نيز بسيار چشمگير است كه در هر نقطه و مكاني به شيوه‌اي خاص بوده است.

   توده مواد موجود در فضا كه به صورت يك يا چندين حجم توخالي ساخته مي‌شوند، معماري را شكل مي‌دهد. اين فضاهاي توخالي براي فعاليت انسانهاست. به جز مواردي خاص، معماري هنر نيست. حتي بناهاي يادبودي كه ظاهراً استفاده‌اي عملي ندارند، به مناسبتي خاص و به يادگار مسأله ارزشمندي كه براي كل جامعه مهم است، بنا شده‌اند. ايستگاه راه‌آهن، ساختمان يك كارخانه، ساختمان اداري و... با توجه به كاربردشان ساخته و تزيين مي‌شود. در ساختمان بنا، علاوه بر هدف و فضا، جنس مواد نيز موضوع مهمي است كه متناسب با شرايط اقليمي و نقشة ساختمان از مصالح گوناگوني استفاده مي‌شود.

اولين گام در عكاسي معماري آگاهي از اين عوامل است.

عكاس بايد براي كسب اين اطلاعات و بازديد از بنا وقت كافي صرف كرده و هنگام بازديد زواياي متفاوت آن را ارزيابي كند.

   در مورد اغلب بناهاي تاريخي، مطالبي در كتابها و بعضاً دفترچه‌هاي راهنماي مربوطه چاپ شده كه براي شروع، راهنمايي‌هاي مناسبي در اختيار عكاس قرار مي‌دهد.

 

تجهيزات مورد نياز

1-      دوربين: ثبت و ضبط دقيق‌ترين جزييات در عكاسي معماري ضروري است و بايد با وسواس، تصويرهايي با كيفيت بسيار خوب ارائه كرد. بنابراين، در عكاسي معماري اغلب از دوربين‌هاي قطع بزرگ و قطع متوسط يا از دوربينها و بك ديجيتال با كيفيت بالا استفاده مي‌شود.

دوربينهاي قطع بزرگ

 

   در عكاسي معماري بايد خطوط و سطوح عمودي بنا در تصوير كاملاً عمودي باشند و چون با دوربين‌هاي قطع بزرگ به سادگي مي‌توان پرسپكتيو صحنه را كنترل و اصلاح و خطوط و سطوح را عمودي ثبت كرد، از اين دوربينها بيشتر استفاده مي‌شود.

 
پرسپكتيو اصلاح نشده                            پرسپكتيو اصلاح شده

 

البته با دوربينهاي SLR و لنزهاي Perspective Correction نيز مي‌توان به عكاسي معماري پرداخت. با لنزهاي Perspective Correction تا حدودي مي‌توان پرسپكتيو را كنترل كرد و يا در صورت عدم دسترسي به لنزهاي Perspective Correction تلاش شود كه در حد مقدور خطوط عمودي ساختمان دچار اغتشاش نشود و تصويرهايي با كيفيت مطلوب ارائه شود.

لنزهاي Perspective Correction

 

   به عبارتي ديگر از اصول اوليه عكاسي معماري، كج نبودن خط افق در تصوير، عمود بودن كامل ساختمان و خطوط و سطوح عمودي آن در تصوير است، اما در مورد بناهاي مدرن كه كيفيت گرافيكي نماي آنها چشمگيرتر است، مي‌توان از زواياي غيرمتعارف و وجود پرسپكتيو سود جُست و اندكي از اصول اوليه چشم‌پوشي كرد.

استفاده از نماهاي نامتعارف در ساختمانها مدرن

 

2-      سه پايه: عكاساني كه به كيفيت و وضوح كامل تصوير خود مي‌انديشند، استفاده از سه پايه عكاسي را بسيار جدي تلقي مي‌كنند. از سويي ديگر براي اينكه تصوير از بيشترين وضوح برخوردار باشد، نبايد در محيط‌هاي كم‌نور يا فضاهاي داخلي بدون آنكه دوربين بر روي سه پايه نصب باشد، اقدام به عكاسي كرد.

3-      حساسيت زياد و فوق‌العاده زياد كمتر در عكاسي معماري مورد استفاده قرار مي‌گيرند. زيرا حساسيت زياد با افزايش دانه‌ها، جزييات تصوير را كاهش مي‌دهند. از اين رو استفاده از فيلم‌ يا حالتهايي با حساسيت متوسط و كم براي كاهش دانه‌ها و افزايش جزييات در تصوير ضروري است.

4-      فيلتر: فيلترهاي زرد، نارنجي و قرمز در عكاسي سياه و سفيد براي تشديد كنتراست ابرها و آسمان و كنترل تيرگي آسمان و فيلتر پولاريزه براي از بين بردن انعكاس‌هاي نامطلوب در شيشه‌ها و همچنين تيره‌كردن آسمان در عكاسي رنگي بيشترين استفاده را در عكاسي معماري دارد. همچنين فيلترهاي تصحيح در عكسبرداري رنگي از فضاهاي داخلي كه با منابع نور مختلف روشن شده است، كاربرد دارد.

 

نقش نور در عكاسي معماري

اجسام گوناگون موجود در طبيعت داراي سه بُعد طول، عرض و ارتفاع هستند كه مجموع اين ابعاد، حجم را به وجود مي‌آورد. اما هنگامي كه اجسام به تصوير در مي‌آيند، خصوصيات سه ‌بُعدي آنها بر روي سطحي دو بُعدي نمايان مي‌شود. درست است كه توقع نداريم ابعاد حجم را در تصوير لمس كنيم، اما به كمك سايه‌روشنهايي كه بر روي حجم مورد نظر تشكيل مي‌شود، مي‌توان احساس حجم و برجستگي را در تصوير ايجاد كرد.

 

 

   حجم‌هايي كه به طور يكنواخت و يكدست روشن ‌شده باشند و يا به طور يكدست در سايه قرار گيرند در تصوير از برجسته‌نمايي مطلوبي برخوردار نيستند. بنابراين، نور در عكاسي معماري اهميت فوق‌العاده‌اي دارد.

   اغلب عكاسان براي عكاسي معماري و منظره مايل به استفاده از نور مايل صبحگاهي يا هنگام عصر هستند چرا كه اين نور كنتراست متعادلي دارد. اما نور نيمه‌ روز به خصوص در فصل تابستان شديد است و سايه‌هايي عميق ايجاد مي‌كند. در عكاسي معماري ايده‌آل آن است كه نماي اصلي ساختمان و يا قسمتي كه در تصوير مورد توجه اصلي قرار مي‌گيرد، در معرض تابش نور قرار گرفته و در سايه نباشد.

استفاده از نورپردازي صحيح در نشان دادن حجم ساختمان

 

بهتر است نماهاي رو به مشرق هنگام صبح كه آفتاب به آنها مي‌تابد و بناهايي كه نماي اصلي آنها رو به مغرب است، هنگام عصر عكسبرداري شوند. هنگام عكسبرداري در نور صبحگاهي، براي اينكه بنا در تصوير از برجسته‌نمايي بهتري برخوردار باشد ترجيح دارد سايه‌هايي كه در سمت چپ ساختمان ايجاد مي‌شود، در تصوير بگنجانيد و هنگام عكسبرداري از بنا در غروب بهتر است زاويه عكسبرداري اندكي به سمت راست بنا متمايل باشد تا سايه‌هاي ايجادشده نيز در تصوير بيايد.

استفاده از سايه ها در بنا

 

   نورهاي بسيار ملايم و بدون سايه مانند نور هواي ابري يا مه‌آلود، احساس برجسته‌نمايي را در تصوير كاهش مي‌دهد.

   عكسبرداري از بناهاي تاريخي و قديمي در شب هنگام (زير نور ماه) حالت جالبي را براي نشان‌دادن قدمت آنها به وجود مي‌آورد.

بناهاي قديمي همراه با تصوير ماه

 

   همچنين اغلب بناها هنگام شب زيباترند، به ويژه اگر از آنها عكس رنگي گرفته شود. تداخل و تركيب رنگهاي حاصل از نورهاي مختلف موجود نيز بر جلوه و زيبايي تصوير مي‌افزايد. دقت در نورسنجي استفاده از سه پايه و سيم دكلانشور نكات مهم در اين شرايط است. با نصب اين سيم در محل مخصوص و هنگام فشردن آن به خصوص در استفاده از سرعتهاي كم‌شاتر، دوربين دچار كمترين لرزش شده و از وضوح تصوير كاسته نمي‌شود.

برخي بناها در شب زيباترند

 

   عكاسي از بناهاي معماري در وضعيت ضد نور تصويري را مي‌سازد كه فقط كلياتي از ساختمان ديده مي‌شود. در حالت ضد نور چون منبع نور پُشت بنا و رو به عكاسي است، موضوع كاملاً تيره ديده مي‌شود و حالتي مرموز به خود مي‌گيرد.

تصوير ضد نور از يك بنا

 

عكسبرداري از جزييات ساختمان

علاوه بر نماي كلي، جزييات قابل توجه بنا از قبيل نقش و نگارها، كاشي‌كاريها و تزيينات روي ديوارها موضوع‌هاي خوبي براي عكاسي معماري تلقي مي‌شود. استفاده از نور مايل به ويژه براي عكسبرداري از نقوش برجسته و كنده‌كاري شده و همچنين درهاي حجاري‌شده براي تأكيد بر برجستگي‌ها و نقوش آنها ايده‌آل است.

استفاده از نور مايل براي تاكيد روي برجستگيها

 

   براي اينكه ابعاد و شكل جزييات مورد عكسبرداري دچار اغراق يا اغتشاش نشود، بهتر است از لنزهاي تله و حتي‌المقدور از نماي كاملاً روبرو عكسبرداري انجام شود.

   لنزهاي گوناگون تأثيرات مختلفي در تصوير نهايي به جا مي‌گذارند. لنزهاي وايد در فواصل نزديك ابعاد و تناسبهاي سطوح نزديك را درشت‌تر كرده و آنها را دچار دگروني مي‌كند و سطوح دورتر را كوچكتر نمايان ساخته و فضاي گسترده‌تري را به تصوير مي‌كشد. لنزهاي تله براي عكسبرداري از فاصلة دور يا عكسبرداري از جزييات بنا با درشت‌نمايي بيشتر مناسبتر است. اين لنزها زاوية ديد بسته‌تري دارند و فضاي كمتري را به تصوير مي‌كشند اما اگر از فاصله‌اي مناسب كه كل بنا در تصوير بگنجد عكسبرداري انجام شود با اين روش خطوط، سطوح و ستونهاي موازي عمودي بنا در تصوير موازي و عمودي ديده مي‌شود. در صورت عدم دسترسي به دوربينهاي قطع بزرگ يا لنزهاي Perspective Correction  روش مفيدي براي اصلاح پرسپكتيو در عكاسي معماري است.

حذف زوايد: اگر در فضاي جلو بنا عوامل زائدي مانند تيرچراغ برق، درخت و مانند اينها وجود داشته باشد مي‌توان به بنا نزديكتر شد و از لنزهاي وايد استفاده كرد. بدين‌ترتيب عوامل نامطلوب از كادر تصوير خارج مي‌شود.

قاب‌كردن بناي معماري: هنگام عكسبرداري با لنزهاي وايد، اغلب فضاي آسمان زيادي در تصوير وجود دارد. برخي از عكاسان ترجيح مي‌دهند آسمان يكدست و صاف در تصوير نباشد. در اين صورت با افزودن چند شاخ و برگ در قسمت بالاي تصوير فضاي خالي آسمان را پر مي‌كنند.

   درخت و شاخ و برگ آن نبايد روي ساختمان را بپوشاند. اين شيوه را اصطلاحاً قاب‌كردن نيز مي‌نامند. قاب‌كردن با عناصر و عوامل موجود در محيط صورت مي‌گيرد. ابتدا بايد زاوية ديد مناسب دوربين پيدا شود سپس در شرايط نوري مطلوب لنز مناسب انتخاب و عكسبرداري صورت گيرد.

قاب كردن تصوير با كمك طبيعت

 

 براي اينكه بتوان بُعد و حجم بنا را در تصوير نشان داد و كمپوزيسيونهاي جالبتري ايجاد كرد، بايد زواياي متنوعي را جستجو كرد. چنين نيست كه در عكاسي معماري هميشه از زاوية روبرو آن هم از فاصله‌اي نسبتاً دور كه نماي ساختمان در تصوير گنجانده شود، عكسبرداري صورت گيرد. مثلاً مي‌توان به يكي از سطوح ساختمان به گونه‌اي نزديك شد كه سطح جانب دوربين در پلان اول تصوير بزرگتر ديده شود و مابقي در پلانهاي بعدي قرار گيرد. در چنين مواقعي نيز بايد تمام صحنه از وضوح كافي برخوردار باشد و سطوح و خطوط عمودي بر قاعدة تصوير عمود قرار گيرند و اگر از لنز وايد استفاده مي‌شود، نبايد اعوجاج ايجاد شود، بنابر اين استفاده از لنزهاي وايد Perspective Correction و در صورت عدم دسترسي از لنزهاي وايد 35 ميليمتري يا حداكثر 28 ميليمتري توصيه مي‌شود.

   توجه به محيط اجتماعي و جغرافيايي پيرامون بنا اهميت ويژه‌اي دارد. بايد رابطه و موقعيت بناي معماري را با منظره اطراف آن درنظر گرفت.

وجود عامل زنده در بنا: بناي معماري، موجودي زنده نيست، بايد دقت كرد كه حضور موجودات زنده در تصوير بيشترين توجه را به خود جلب مي‌كند در مورد حالت و محل قرار گرفتن آنها دقت كنيد و توجه داشته باشيد كه فضاي كمي را اشغال كند و لطمه‌اي به كل تصوير نزند. البته وجود اين عوامل مقياس مناسبي براي نشان‌دادن ابعاد ساختمان است.

وجود عامل زنده مقياس مناسبي براي نشان‌دادن ابعاد ساختمان

 

معماری !؟

تا به حال به معنا و مفهوم نام معماری فکر کردین؟ ریشه کلمه و معادل لغویش؟ تو متن زیر تا حد زیادی آنالیز شده این کلمه امید وارم مفیئ باشه براتون. واژه « معماری » در زبان عربی از ريشه ی « عمر » به معنای عمران و آبادی و آبادانی است و « معمار » ، بسيار آباد کننده . در زبان فارسی برابرهايی گوناگونی برای آن آمده است مانند :‌ « والادگر » ، « راز » ، « رازيگر » ، « زاويل » ، « دزار » ، « بانی کار » و « مهراز » . مهراز ، واژه ای است مه از « مه » + « راز » درست شده و برابر مهتر و بزرگ بنايان است که از دو بخش « مه » ، يعنی بزرگ و « راز » يعنی سازنده درست شده است . اين واژه برابر مهندس معمار به تعبير امروزی است . در زبان لاتين نيز واژه [architect] از دو بخش archi به معنای سر ، سرپرست و رئيس و tecton به معنای سازنده درست شده که کاملا همتراز با واژه مهراز می باشد . بايد توجه داشت که امروزه واژه « معماری » در دو معنای وابسته بکار می رود : ۱) يکی معماری به عنوان فرايند ساماندهی فضا که اسم معنا شمرده شده است و به يک فعاليت آفرينشگر ( خلاقانه ) آدمی توجه دارد و بر پايه ی علمی-تجربی ، هنر و فناوری ساخت پديد می آيد . اين برداشت بيشتر از سوی معماران صورت ميگيرد . ۲) دوم معماری به عنوان دستاورد ساماندهی فضا يا اثر معماری که اسم ذات شمرده شده است و به ساختمان هايی اشاره دارد که پيش از ساخت آنها اين فرآيند پيموده شده است . اين برداشت بيشتر از سوی باستان شناسان و مورخين معماری بکار می رود . در يک نعريف کلی از معماری ویلیام موریس([William Morris]) چنين می نويسد : معماری ؛ شامل تمام محیط فیزیکی است که زندگی بشر را در بر می گیرد و تا زمانی که جزئی از دنیای متمدن بشمار می آییم ، نمی توانیم خود را از حیطه ی آن خارج سازیم ، زیرا که معماری عبارت از مجموعه اصلاحات و تغییراتی است که به اقتضای احتیاجات انسان ، در روی کره ی زمین ایجاد شده است که تنها صحراهای بی آب و علف از آن بی نصیب مانده اند . ما نمی توانیم تمام منافع خود را در زمینه معماری در اختیار گروه کوچکی از مردمان تحصیل کرده بگذاریم و آنها را مامور کنیم که برای ما جستجو کنند ، کشف کنند ، و محیطی را که ما باید در آن زندگی کنیم شکل دهند و بعد از ما آن را ساخته و پرداخته تحویل بگیریم و سپس متحیر شویم که خاصیت و عملکرد آن چیست . بعکس این بر ماست که هر یک ، بنوبه خود ترتیب صحیح بوجود آمدن مناظر سطح کره زمین را سرپرستی و نظارت کنیم و هر یک از ما باید از دستها و مغز خود ، سهم خود را در این وظیفه ادا کند .   مفهوم دقیق واژه معماری ریشه در واژه یونانیarchi-tectureبه معنای ساختن خاص دارد,ساختنی که هدایت شده و همراه با آرخه باشد.آرخه (arkhe)از فعل آرخین(arkhin)به معنای هدایت کردن و اداره کردن است. منبع: ویکیپدیا

+ نوشته شده در  دوشنبه 1386/09/05ساعت 10:56  توسط امیر |  5 نظر

در سال های اخیر بیانیه ها و مقالات متعددی در زمینه اصول معماری سبز توسط محققان مختلف در سراسر دنیا به رشته تحریر درآمده است. اغلب این بیانیه ها با اختلاف اندک موضوعاتی را در زمینه تشویق طراحان به حفاظت از انرژی ونیز در نظر گیری ویژگی های محلی مکان و کار با کاربران ساختمان و جوامع اطراف آن تثبیت نموده اند. معماران انگلیسی، برندا و روبرت ویل در کتاب خویش با عنوان «معماری سبز: طراحی برای آینده ای آگاه از انرژی» یکی از ساده ترین و صریح ترین چارچوب ها را برای معماری سبز مطرح نموده اند. آن ها این اصول را با استفاده از مثال های مختلف از طراحی ساختمان در اروپا انگلستان و امریکا نشان داده اند. ایشان بر فراگیری از معماری بومی تأکید زیادی داشتند، معماری که در تجربه نسل های متمادی ساکن یک منطقه و اقلیم ویژه در آن نهفته است . اطلاعات بیشتر در مورد  اصول معماری سبز و نحوه اجرا آن در بسیاری از پایگاههای اینترنتی از جمله «موسسه آمریکایی کمیته معماران در موضوعات مختلف زیست محیطی» (www.aia.org.cote) شورای «ساختمان سازی سبز امریکا» (www.usgbc.org) و در اروپا و انگلستان «منازل پایدار » (www.sustainablehome.co.uk) نیز وجود دارد. فرآیند سبز در معماری فرآیندی کهن میباشد، برای مثال از هنگامی  که انسان های غار نشین برای اولین بار پی به این مسئله بردند که انتخاب غاری رو به جنوب از لحاظ دمای محیط بسیار مناسب تر از غاری می باشد که دهانه آن به سمت شمال است. موضوع جدید درک این مهم است که معماری سبز برای محیطهای مصنوع و انسان آفرینش بهترین فرآیند برای طراحی ساختمان هاست؛ به گونه ای که تمام منابع وارده به ساختمان، مصالح آن، سوخت یا اشیا مورد استفاده ساکنان، نیازمند پدید آوردن یک معماری پایدار هستند. بسیاری از ساختمان های موجود حداقل یکی از ویژگی های متعدد و قابل تشخیص معماری سبز را درون خویش دارند، با این حال،تنها تعداد اندکی از این بناها کل این فرآیند کامل را دارا می باشند. بطور کلی فرآیند سبز اینگونه مطرح می شود که تمامی موضوعات به یکدیگر وابسته بوده و در هر تصمیم گیری باید تمامی جنبه های آن مورد بررسی قرار گیرد و بدین ترتیب،ایده بررسی اصول بصورت مجزا با آن در تضاد قرار می گیرد . در مجموع اصول گوناگونی در ایجاد هر نوع سازه مطرح است که نقاط مشترک فراوانی را برای بحث دارامی باشند، با این حال موضوعات ارائه شده مجموعه ای از اصول مختلفی هستند که در نظر گرفتن آنها سبب ایجاد توازن و پدید آمدن معماری سبز خواهد شد . اصل اول : حفاظت از انرژی هر ساختمان باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که نیاز آن به سوخت فسیلی به حداقل ممکن برسد . ضرورت پذیرفتن این اصل در عصرهای گذشته بدون هیچ شک و تردیدی با توجه به نحوه ساخت و سازها غیر قابل انکار می باشد و شاید تنها به سبب تنوع بسیار زیاد مصالح و فن آوری های جدید در دوران معاصر چنین اصلی در ساختمان ها به دست فراموشی سپرده شده است و این بار با استفاده از مصالح گوناگون ویا با ترکیب های مختلفی از آنها، ساختمان ها، محیط را با توجه به نیاز های کاربران تغییر میدهند . اشاره به نظریه مجتمع زیستی نیز خالی از لطف نمی باشد، که از فراهم آوردن سر پناهی برای درامان ماندن در برابر سرما و یا ایجاد فضایی خنک برای سکونت افراد سرچشمه می گیرد ، به این دلیل و همچنین وجود عوامل دیگر مردمان ساختمانهای خود را به خاطر مزایای متقابل فراوان در کنار یکدیگر بنا می کردند . ساختمان هایی که در تعامل با اقلیم محلی و در تلاش برای کاهش وابستگی به سوخت فسیلی ساخته می شوند ، نسبت به آپارتمانهای عادی امروزی ، حامل تجربیاتی منفرد و مجزا بوده و در نتیجه ، به عنوان تلاشهای نیمه کاره برای خلـق مــعـــماری سبــز مطــرح می شوند. بسیاری از این تجربیات نیز بیشتر حاصل کار و تلاش انفرادی بوده؛ و بنابراین روشن است به عنوان اصلی پایدار در طراحی ها و ساخت و سازهای جامعه امروز لحاظ نمی گردد. اصل دوم : کار با اقلیم ساختمان ها باید به گونه ای طراحی شوند که قادر به استفاده از اقلیم و منابع انرژی محلی باشند . شکل و نحوه استقرار ساختمان و محل قرار گیری فضاهای داخلی آن می توانند به گــونــه ای باشد که موجب ارتقاع سطح آسایش درون ساختمان گردد و در عین حال از طریق عایق بندی صحیح سازه ، موجبات کاهش مصرف سوخت فسیلی پدید آید. این دو فرآیند مذکور ناگزیر دارای هم پوشانی و نقاط مشترک فراوان می باشند . پیش از گسترش همه جانبه مصرف سوخت فسیلی ، چوب منبع اصلی انرژی به حساب می آمد که هنوز هم حدود 15 درصد از انرژی امروز را نیز تأمین می کند. هنگامی که چوب کمیاب و نایاب شد برای بسیاری از مردم امری طبیعی بود که در راستای کاهش نیاز به چوب ، برای تولید گرما از گرمای خورشید کمک بگیرند . شهرهای یونانی همچون «پیرنه» مکان شهر را به گونه ای تغییر دادند که از ورود سیل به شهر جلوگیری شود ، و شبکه ای مستطیل شکل با خیابانهای شرقی ـ غربی  را احداث نمودند که به ساختمان ها اجازه جهت گیری به سمت جنوب و استفاده از نور مطلوب خورشید را می داد. رومی ها نیز پیروی از اصول طراحی خورشیدی را با آموختن از تجربیات یونان ادامه دادند ؛ اما آنها پنجره های شفاف که  اختراع قرن اول پس از میلاد بود را نیز برای افزایش گرمای بدست آمده بکار گرفتند، با افزایش کمبود چوب به عنوان سوخت ، استفاده از نمای رو به جنوب در ساخت منازل ثروتــمـنـدان و هـمـچنین حمامهای  عـمومی شهـر نیز مـتـداول شــد . سنت طراحی با توجه به اقـلـیـم بـرای ایجاد آسایش درون ساختمان به قوانین گرمایش محدود نمی شد بلکه در بسیاری از اقـلـیــم ها معماران ملزم به طـراحـی فـضایی خنک برای پدید آوردن شرایطی مطلوب در داخل ساختمان بود . راه حل معــمول درعـصـر حاضر ، یعنی استفاده از سیستم های تهویه مطبوع هوا ، تنها فرآیندی ناکار آمد در تقابل با اقلیم به شمار می رود و در عین حال همراه با مصرف زیاد انرژی می باشد ، که حتی به هنگام ارزانی و فراوانی انرژی به دلیل آلودگی حاصل از آن امری اشتباه بشمار می آید. اصول سوم : کاهش استفاده از منابع جدید هر ساختمان باید به گونه ای طراحی شود که استفاده از منابع جدید را به حداقل برساند و   در پایان عمر مفید خود ، منبعی برای ایجاد سازه های دیگر بوجود بیاورد . گر چه جهت گیری این اصل ، همچون سایر اصول اشاره شده به سوی ساختمانهای جدید است ، ولی باید یادآور شد که اغلب منابع موجود در جهان در محیط مصنوع فعلی بکارگرفته شده اند و ترمیم و ارتقاء وضعیت ساختمانهای فعلی برای کاهش  اثرات زیست محیطی ، امری است که از اهمیتی برابر با خلق سازه های جدید برخوردار است . این نکته را نیز باید مورد  توجه قرار داد که تعداد منابع کافی برای خلق محیط های مصنوع در جهان وجود ندارند که بتوان برای بازسازی هر نسل از ساختمان ها، مقداری جدید از آنها را مورد استفاده قرار داد . این استفاده مجدد میتواند در مسیر استفاده از مصالح بازیافت شده  یا فضاهای بازیافت شده شکل بگیرد، بازیافت ساختمان ها و عناصر درون آنها بخشی از تاریخ معماری است . صومعه سانتا الباس که در سالهای 1077 و 1115 میلادی بازسازی گردیده ، از آجرهای خرابه های یک ساختمان رومی در نزدیکی خود استفاده نمود. چارچوب های چوبی که در قرون وسطی به کار گرفته شدند ،قطعاتی چوبی بودند که بریده و در کارگاه نجاری به یکدیگر وصل شده و کد گذاری می شدند و آنگاه از هم جدا شده و به ساختمان ها انتقال داده می شدند. استفاده از این روش بدین معنی بود که در صورت لزوم می توان بخشهایی از ساختمان قرون وسطایی را جا به جا نموده ؛ حتی امروزه نیز می توان آنها را به مکانی دیگر منتقل کرد . گاهی اوقات کل سازه  ساختمان به منظور بنا کردن ساختمانی جدید جابجا می گردید. برای مثال در هنگام ساخت موزه ویکتوریا و آلبرت در لندن،  به ساختمان قبلی موجود در سایت دیگر نیازی  نبود و در سال 1865 پیشنهاد واگذاری این ساختمان فلزی به مسئولان محلی شمال ، شرق و جنوب لندن با هدف برپایی یک موزه محلی در مکانی جدید ارائه گردید. مسئولان شرق لندن این پیشنهاد را پذیرفتند و ساختمان این موزه محلی در 1872 تکمیل گردید که امروزه این مکان به موزه کودکان بدل گردیده است. در اغلب مواردی که دسترسی به منابع جدید به حداقل می رسد روش هایی کشف می شوند که با آن ها می توان ساختمان هایی که برای یک منظور ساخته شده اند برای مقاصد دیگر استفاده شوند، با این حال بعضی تغییرات ضروری می توانند باعث تغییر شکل اصلی سازه یا ساختمان شود. این موضوع برای کسانی که علاقمند به حفاظت و نگهداری دائمی از ساختمان ها هستند یک فاجعه به حساب می آید و این سوال در ذهن نقش می بندد که آیا یک ساختمان به این علت که زمانی دارای کاربری ارزشمندی بوده است باید همواره بدون تغییر باقی بماند یا باید برای حفظ بازدهی و کارایی تغییرات الزامی را در آن انجام داد؟ یک فرآیند سبز ممکن است در بررسی این موضوع قضاوت را تنها براساس منابع موجود ممکن بداند. اگر منابع مورد نیاز برای تغییر یک ساختمان کمتر از منابع مورد نیاز برای تخریب و بازسازی آن باشد باید از این تغییرات استقبال نمود. با این وجود این موضوع باعث عدم احترام و بزرگداشت اهمیت تاریخی سازه نمی شود. به علاوه ممکن است این سازه ها دارای ارزش دیگری نیز باشند که توجه به آن ها الزامی است. این مشکلات در تغییر ساختمان های موجود به منظور آماده ساختن آن ها برای هماهنگی با نیازهای جدید بخصوص در مورد بهبود وضعیت ساختمان از لحاظ عملکرد و کارایی که ممکن است به تغییر ظاهر آن منجر شود با تناقض و تضادهای بیشتری آشکار می شود. تغییر در بعضی از ساختمان های قدیمی برای کاربردی های جدید می تواند هزینه ها و مشکلات خاصی را با خود همراه داشته باشد. با این حال مزایای حاصل از استفاده مجدد از این ساختمان های بزرگ در کنار یکدیگر و درون یک محیط شهری می تواند بر این مشکلات و هزینه ها غلبه نماید. نوسازی ساختمان ها ی موجود در شهرهای بزرگ و کوچک همچنین می تواند موجب حفاظت از منابع مورد استفاده جهت تخریب و بازسازی ساختمان و بدین ترتیب جلوگیری از تخریب جامعه شود. اصل چهارم : احترام به کاربران معماری سبز به تمامی افرادی که از ساختمان استفاده می کنند احترام می گذارد. به نظر می رسد که این اصل ارتباط اندکی با آلودگی ناشی از تغییرات اقلیم جهانی و تخریب لایه ازن داشته باشد . اما فرآیند سبز از معماری که شامل احترام برای تمامی منابع مشترک در ساخت یک ساختمان کامل هستند انسان را از این مجموعه خارج نمی نماید. تمام ساختمان ها توسط انسان ها ساخته می شوند اما در بعضی از سازه ها حقیقت حضور انسان محترم شمرده می شود، در حالی که در برخی دیگر تلاش برای رد ابعاد انسانی در فرآیند ساخت مشاهده می شود.  در ژاپن تعدادی روبوت نقش انسان را در ایجاد و طراحی ساختمان ها بر عهده گرفته اند، اما برای یک روبوت کارآیی مؤثر در مورد پروژه ، شامل اجرای یک وظـیـفـه خـاص مــی باشد که می تواند آن را به دفعات تکرار کرد. اما در مقیاسی متفاوت یک انسان به عنوان معمار همچنان می تواند بر مهارت خود بر انجام تعداد بسیاری از کارهای نامرتبط اعتماد کند. احترام بیشتر به نیازهای انسانی و نیروی کار، می تواند در دو مسیر مجزا مورد تجربه قرار گیرد. برای یک ساختمان ساز حرفه ای توجه به این نکـته ضرورت دارد که ایمنی و سلامت مصالح و فرآیند های شکل دهنده ساختمان به همان میزان که برای کارگران و یا استفاده کنندگان آن مهم است برای کل جامعه بشری نیز از اهـمـیت بـســزایی بـرخوردار می باشد. معماران به تدریج از وجود سم های مختلف در سایت های ساختمانی آگاه شده اند و به تازگی استفاده از مواد عایـق دارای انواع CFC  و یا استفاده از سایر مصالح خطرناک در ساختمان ممنوع شده است. شکل دیگر مشارکت انسانی که نیازمند توجه است، اشتراک و دخالت مثبت کاربران در فرآیند طراحی و ساخت است، که چنانچه به طور موثر بکار گرفته نشود یک منبع کارا و مفید به هدر رفته است. تعداد زیادی از ساختمان ها از این انرژی بهره برده اند و نتایج حاصل از آن نیز موجب رضایت در خلـق ساختمان های بزرگ شده است. اصل پنجم : احترام به سایت هر ساختمان باید زمین را به گونه ای آرام و سبک لمس کند. معمار استرالیایی گلن مورکات این جمله عجیب را بیان می کند که: ساختمان باید زمین را به گونه ای آرام و سبک لمس  کند. این گفته یک ویژگی از تعامل میان ساختمان و سایت آن را در خود دارد که برای فرآیند سبز امری ضروری است و البته دارای ویژگی های گسترده تری نیز می باشد. ساختمانی که انرژی را حریصانه مصرف می کند آلودگی تولید می کند و با مصرف کنندگان و کاربران خویش بیگانه است در نتیجه هرگز زمین را به گونه ای آرام و سبک لمس نمی کند. تفسیری صریح تر از این گفته چنین است که نـمی توان هر ساختمان را از درون سایت ساخته شده در آن خارج نمود و شرایط قبل از ایجاد ساختمان را دوباره در سایت احیا کرد. این نوع ارتباط با سایت در سکونتگاههای سنتی اعراب بادیه نشین دیده می شود؛ سبکی و آرامش موجود در میان آن ها در لمس زمین فقط در جابجایی خانه ایشان نهفته نبود، بلکه شامل مصالح مورد استفاده ایشان و دارایی هایی که با خود حمل می کردند نیز می گردید. سیاه چادر اعراب بادیه نشین از پشم بزها ، گوسفندان و شتران ایشان تولید  می شد، هنگامی که این چادر ها برپا می گردید با ایجاد سطح مقطع بسیار کارا از لحاظ ایرودینامیکی از تخریب آن در بادهای شدید جلوگیری می شد؛ چادر با طنابهای بلند در جای خود نگهداری و تیرهای چوبی بسیار اندکی در آن بکار گرفته می شد چرا که چوب در صحرا منبعی بسیار کمیاب بحساب می آمد. در حالی که در جوامع شهری، زندگی بومی و سنتی خود را برای یکجا نشینی ترک کرده اند و معماران وارد عرصه طراحی شده اند، هنوز نیز برای ایجاد نمایشگاههای مختلف و دیگر فعالیت های فرهنگی نیازی مستمر به سازه های موقت وجود دارد. این قبیل سازه ها اغلب، شکل چادر بادیه نشینان را بخود می گیرد . طراحی صورت گرفته توسط معماران هلندی برای فستیوال 86 در سونسبیک ، این سازه برای حفاظت از مجسمه های شکستنی واقع در خارج ساختمان طراحی شده بود و به علاوه بادی به گونه ای طراحی می شد که به چشم نیاید. دراین سازه از چهارنوع مصالح یعنی بتن پیش ساخته برای پی ها ، شیشه های شفاف برای دیوارها و سقف فولاد برای خرپاها و اتصالات و سیلیکون رزینی برای اتصال صفحات شیشه به یکدیگر استفاده شد. باله های شیشه ای نیز به دیوارهای شیشه ای چسبانده شده بودند تا صلبیت بیشتری را ایجاد کند و همچنین مکانی را برای اتصال خرپاهای فلزی سبک حامل سقف شیشه ای فراهم نماید. کف ساختمان زمین عادی بود و برای جلوگیری از گل شدن فقط با چوب پوشانده شده بود. پس از پایان فستیوال این ساختمان دوباره از یکدیگر جدا گردید و پی آن نیز از محل خارج و خاک برداشته شده به جای خود بازگردانیده شد؛ بدین ترتیب زمین سایت بدون هیچ تغییری به وضعیت پیش از برگزاری فستیوال بازگشت. این ساختمان را می توان برای استفاده در هر نمایشگاه یا فستیوال دیگر به کار گرفت و یا اعضای آن را می توان درهر سازه دیگر مورد استفاده قرار داد. اصل ششم: کل گرایی تمامی اصول سبز، نیازمند مشارکت در روندی کل گرا برای ساخت محیط مصنوع هستند. یافتن ساختمان هایی که تمام اصول معماری سبز را خود داشته باشند کار ساده ای نیست. چرا که معماری سبز هنوز بطور کامل شناخته نشده است. یک معماری سبز باید بیش از یک ساختمان منفرد قطعه خود را شامل شود و باید شامل یک شکل پایدار از محیط شهری باشد. شهر، موجودی فراتر از مجموعه ساختمان هاست؛ در حقیقت آن را می توان بصورت مجموعه ای از سامانه های در حال تعامل دید – سامانه هایی برای زیستن و تفریح – که بصورت شکل های ساخته شده دارای کالبد می باشند و با نگاهـی دقـیـق بـه ایـن سامانه ها اســت کـــه مـی تـوانیـــم چهــــره شهـــر آیــنده را تـرسـیـم نـمایـیـم

نورمن فاستر
1935
نورمن فاستر ، در اول ماه ژوئن در شهر منچستر متولد شد.

1953 پس از اتمام دوره متوسطه ، به صورت نيمه وقت و به عنوان منشی در تالار شهر منچستر شروع به کار کرد . سپس به خدمت سربازی رفت و در حين خدمت در نيروی هوايی ، در زمينه مهندسی الکترونيک مهارت يافت و اطلاعاتی در مورد هواپيما کسب کرد . در نهايت ، به دليل علاقه به هولپيماهای گلايدر به يک خلبان ماهر تبديل شد .

1955 پس از اتمام دوره دوساله سربازی ، در دفتر دو تن از معماران منچستر مشغول به کار شد .

1956 با ثبت نام در دانشگاه معماری منچستر ، به فراگیری دروس نسبتا سنتی ( در مقایسه با دروس و و رويکرد های متفاوت در انجمن معماران لندن و مدرسه ی معماری لیورپول ) پرداخت . با اين حال ، در اين سال ها توانست مهارت های منحصر به فردی در زمينه ی فنون ترسيم و ارائه به دست آورد .

1959 در اين سال يکی از ترسيم های او به عنوان يک کار درسی ، موفق به دريافت مدال نقره ای RIBA شد .

1961 او در اين سال ديپلم معماری و مجوز طراحی شهری خود را دريافت کرد . در همطن زمان ، مدال هی وود و مدال برنز انجمن معماران منچستر به وی اهدا شد . علاوه بر اين ، با قبولی در بورسيه ی تحصيلی انجمن ساختمان سازان ، به فلاوشيپ هنری نايل شد . پس از آن برای گذراندن دوره دو ساله ی تخصصی در دانشگاه ييل به آمريکا رفت . وی در آنجا تحت تاثير پل رادولف ، سرج چرمایف و وين سنت اسکالی قرار گرفت و در همين زمان با ريچارد راجرز ( که مانند خود او دانشجوی بورسيه بود ) و جيمز استرلينگ ( که برای مدت کوتاهی در همان مدرسه تدريس می کرد ) ملاقات کرد .

1962 فاستر مدرک فوق ليسانس معماری را با موفقيت دريآفت کرد . سپس گردش معماران را از سواحل شرقی ايالات متحده تا کاليفرنیا آغاز کرد و در اين سفر ، روند توسعه ی معماری مدرن را از فرانک لويد رايت تا چالز آيمز بررسی و دنبال کرد .

1963 پس از بازگشت به انگلستان با همکاری ريچارد راجرز ، گروه طراحی " گروه 4 " را در لندن تشکيل داد . ديگر همکاران آنها در اين گروه عبارت بودند از : سور راجرز ، همسر ريچارد راجرز ، و جورجيا والتون که با راجرز در انجمن معماران لندن تحصیل کرده بود . مدتی بعد ، وندی چيزمن ( فارغ التحصیل مدرسه معماری بارتلت دانشگاه لندن که بعدها همسر فاستر شد ) نيز به آنها ملحق شد . البته از همان آغاز ، عضویت جورجیا بالتون ( که دفتر اصلی او در هامپ استید بود ) حالتی ظاهری داشت و تاثير چندانی بر رابطه آنها نداشت .

1964 در اين سال با وندی چيزمن ازدواج کرد که ثمره آن ، دو فرزند به نام های " تی " و " کال " است .

1966 در اين سال به عضويت انجمن معماران سلطنتی انگلستان در آمد .

1967 فاستر همراه با " گروه 4 " ساختمانی را طراحی کرد که وی را به شهرت جهانی رساند . اين ساختمان ، کارخانه رليانس در سوئد بود که آخرين بنای ساخته شده توسط این گروه است زیرا اين گروه در همان سال منحل شد . سپس نورمن و وندی فاستر با هدف ايجاد يک مرکز برای طراحی و تحقيقات ، دفتر معماری فاستر و همکاران را تاسيس کردند . در اين دفتر در مجاورت باغ کوونت قرار داشت .

1968 در حین طراحی پروژه تئاتر ساموئل بکت ، با ريچارد باکمينيستر فولر آشنا شد که بعد ها ، تاثير عميقی در انديشه و کارهای فاستر گذاشت . آشنايی ، سر آغازی بود برای دوستی و همکاری طولانی پر ثمری که تا زمان مرگ اين استاد آمريکايی ( يعنی سال 1983 ) ادامه داشت .

1971 در اين ، دفتر معماری فاستر و همکاران به طبقه همکف ساختمانی در خيابان فيتزروی ( که فقط چند صد متر از برج اداره پست فاصله داشت ) منتقل شد. تجهيز و طراحی داخلی اين دفتر ، بستری بود برای بررسی و آزمايش مفاهیم و مصالحی که بعده ها هسته اصلی فلسفه کار فاستر را شکل داد .

1974 فاستر به عنوان نايب انجمن معماری انتخاب شد . شرکت او که قبلا با يک شرکت نروژی به نام " شرکت خطوط کشتی رانی فرداولسن " همکاری داشت ، دفتری در اوسلو تاسيس کرد و ابتدا کارهايی برای اين کار فرمای نروژی انجام داد ؛ سپس با کارفرماهای ديگر در نقاط مختلف کشور همکاری کرد .

1975 در اين سال ، ساخت دفترهای شرکت بيمه ويليس ، فابروداماس در ايپسوويچ به پايان رسيد و اين پروژه ، شرکت فاستر را به شهرت جهانی رساند .

1978 ساخت مرکز های هنرهای تجسمی سانز بوری ، آغاز مرحله ی مهم و درخشانی در زندگی حرفه ای او شد . پروژه های ارزشمند ديگری را برای او و همکارانش به ارمغان آورد .

1979 در اين سال شرکت بانکداری هنگ کنگ و شانگهای از وی دعوت کرد که همراه شش شرکت بين الملی ديگر ، در مسابقه ای محدود با موضوع طراحی دفتر مرکزی اين بانک شرکت کند . با انتخاب طرح فاست به عنوان طرح برگزيده ، اجرای اين پروژه به شرکت وی واگذار شد .

1980 فاستر در اين سال به عضويت انجمن معماران آمريکايی در آمد ، علاوه بر اين ، در همين سال دکترای افتخاری دانشگاه انجلیای شرقی به او اعطا شد . در بيست و چهارم ژوئن نيز ، در مراسم اهدا مدال طلای سال 1980 به جيمز استرلين سخنرانی کرد .

1981 در اين سال با شرکت در مسابقه محدود طراحی ورزشگاه سرپوشيده فراکفورت آمين ، جايزه طرح برگزيده را دريافت کرد . در همين زمان ، معماری او در يکی از برنامه های مستند هنری BBC معرفی شد و مورد بررسی قرار گرفت .

1982 در اين سال ، دفتر آنها به خيابان گریند پورتلند و در مجاورت دفتر های شرکت REBA منتقل شد . همچنين به عنوان يکی از اعضای هيئت علمی دانشکده صنعتی هنر لندن انتخاب شد .

1983 در اين سال ، فاستر بالاترين رتبه اين حرفه را از آن خود کرد و " مدال طلای سلطنتی " رشته معماری را دريافت نمود . اين مدال ، جايزه بين الملی ارزشمندی است که در سال 1848 ، ملکه ويکتوريا برای پيشرفت حرفه معماری در نظر گرفته بود . در مراسم اهدا این جايزه ، با کمينيستر فولر سخنرانی کرد . فاستر در اين سال به عضويت دانشگاه سلطنتی در آمد . پس از برگزاری يک مسابقه ی محدود با شرکت گروه منتخب معماران ، از فاستر برای طراحی مرکز جدیدی برای BBC در منطقه ی پورتلند دعوت شد . اين مرکز در مقابل کليسای آل سولز اثر جان ناش قرار دارد .

1984 در مسابقه محدودی که شورای شهر نايمز برای طراحی يک مدياتک و مرکز هنرهای معاصر در آن شهر برگزار کرد ، طرح فاستر برنده شد . در همين سال اتحاديه ی بين المللی معماران ، جايزه آگوست پره را به وی اهدا کرد .

1986 دانشگاه بت ، دکترای افتخاری علوم را به فاستر اعطا نمود . علاوه بر اين ، وی در مراسم بازگشايی بنایيادبود اريک ليونز در RIBA سخنرانی کرد. در همين سال ، دو نمايشگاه مهم از کارهای او برپاشد : يکی در انجمن معماران فرانسه در پاريس ( بازگشايی در ژانويه ) و ديگری در دانشگاه سلطنتی لندن ( بازگشايی در اکتبر ) . وی جايزه موسسه طراحی ژاپن را به خود اختصاص دا . شرکت او نيز در همين سال در مسابقه تغيير شکل و بازسازی يک سايت 48 هکتاری در منطقه کينگزکراس در لندن برنده شد . اين پروژه ، در نوع خود بزرگترين و وسيع ترين طرح شهر سازی در اروپا است و شامل تفکيک طيف وسيعی از عملکردهای مختلف می باشد. از جمله اين عملکردها می توان به ايستگاه تونل راه آهن متصل به پارک بزرگ اشاره کرد که اطراف آن از ساختمانهای مسکونی و اداری پوشيده شده است . اين پروژه و پروژه ی چهارراه پاترنوستر ، آغاز مرحله جديدی از اجرای پروژه هايی در مقياس شهری بود . در سال بعد ، اين شرکت طرح های شهری مختلفی برای شهرهای زير طراحی و اجرا کرد: کمبريج ( 1989 ) ؛ نايمز، کانس و برلين ( 1990 ) ؛ گرينويچ ( 1991 ) ؛ روتردام ، لودن شيد و يوکوهاما ( 1992 ) ؛ بافت تاريخی چارترس ، کورفو و ليسبون ( 1993 ) . هم اکنون اين شرکت در حال انجام پروژه ای برای تغيير شکل و بازسازی قسمت وسيعی از مرکز شهر بارسلون است که مساحت سايت آن بيش از 220 هکتار است .

1988 ظرفيت بالای اين شرکت باعث شد که بتواند به مجموعه ی وسيعی از برنامه ها و پروژه های کلان مقياس پاسخگو باشد . یکی از اين پروژه ها ، برج مخابرات بارسلون است که به منظور آماده سازی شهر برای مسابقات المپيک در نظر گرفته شده است . نمونه های ديگر اين پروژه ها ، مترو شهر بيلبائو ، پل دره گذری در منطقه ی رنس در فرانسه و ايستگاه زيرزمينی کاناری وارف در لندن ( 1991 ) است .

1989 اين مصادف بود با فوت زود هنگام وندی ( همسر نورمن ) که آغازفعاليت حرفه ای نورمن همراه او بود و پس ازهمکاری در" گروه 4 "

، يکی از موسسان دفتر معماری فاستر و همکاران بود .

1990 سازمان حفاظت از محيط زيست انگلستان ، ساختمان شرکت بيمه ويليس ، فابر و داماس در ايپسوويچ ( 74-1973 ) را جزء ساختمان های ارزشمند ( از نظر تاريخی ، معماری و سازگاری با محيط زيست ) اعلام کرد و مدال معتمدين RIBA را به نورمن فاستر اعطا نمود . در همين سال ، فاستر عنوان " سر " گرفت . در اين زمان ، دفتر معماری فاستر و همکاران ( که از اين پس دفتر معماری سر نورمن فاستر و همکاران ناميده خواهد شد ) به ساختمان نوسازی در کيلومتر 22 جاده ی هستار در نزديکی رودخانه تيمز نقل مکان کرد . در اين دفتر جديد ، تمام عملکرد های گوناگون مربوط به کارگاه ماکت سازی و مصالح ، بايگانی پرونده ها ، کتابخانه و آرشيو فيلم های ويدئويی و عکس ، همگی زير سقف گرد آمده اند .

1991 دانشگاه معماری فرانسه ، به وی مدال افتخار اعطا کرد . در همين سال ، چندين پروژه ی جديد و ارزشمند را به اتمام رساند ؛ از جمله فرودگاه استانزتد، مرکز تلويزيونی آی تی ان ، نگارخانه های ساکلر ( که ملکه اليزابت دوم آنها افتتاح کرد) و برج سده در توکيو که همه آنها علاوه بر دريافت جوايز متعدد ، مورد ستايش تمام جهان قرار گرفت . در مراسم بازگشايی ساختمان کرسنت وينگ ، مرکز هنر های تجسمی سانزبوری نمايشگاهی بر پا کرد که حاصل شش سال فعاليت حرفه ای فاستر را به نمايش گذاشت . در نمايشگاه دو سالانه ی ونيز ، غرفه ی بريتانيا نيز تعدادی از طرح های فاستر و پنج معمار ديگر انگليسی را به نمايش در آورد .

1992 دانشگاه و موسسه ی هنر و ادبيات آمريکا در نيويورک ، جايزه يادبود آرنولد برونر را به وی اعطا نمود . دانشگاه هامرسايد به او دکترای افتخاری داد. برپايی چندين نمايشگاه در شهرهای پاريس ، بوردوکس ، رنس و آرسن سنان ، بر ارزش و اعتبار فاستر در اروپا افزود . در همين سال ، وی در چندين مسابقه معماری برنده شد که مهمترين آنها عبارتند از : فرودگاه جديد هنگ کنگ ، پارک مشاغل برلين ، مجموعه تسهيلات المپيک در منچستر و قسمت الحاقی آن به موزه ی ماقبل تاريخ در پرووانس .

1993 وسعت پروژه ها و تعدد قراردادهای بين المللی باعث شد که اين شرکت ، دفتر هايی در شهر های برلين ، فرانکفورت ، هنگ کنگ ، نايمز و توکيو دایر کند . شرکت معماری سرنورمن فاستر و همکاران در آلمان ، در مسابقه طراحی پارلمان جديد برلين برنده شد . از ديگر موفقيت های وی در مسابقات معماری می توان به طرح موزه جنگ در هارتل پول و طرح مجموعه ی نمايشگاهی در ليسبون اشاره کرد .

پروژه ی مرکز هنرهای معاصر در شهر نايمز فرانسه افتتاح شد . اين پروژه به دليل مشکلاتی که برای برگزاری مسابقه ( 1983) بوجود آمد ، با مدتی تاخير انجام شد . ولی اين مشکلات در ساخت مدرسه ی متوسطه شهر فرژو وجود نداشت . طراحی اين مدرسه ، در سال 1991 به مسابقه گذاشته شد . انجمن معماران آمريکايی نيز ، در همين سال مدال طلای خود را به سر نورمن فاستر اعطا نمود

زاها حديد، معمار ساختار شکن 
  اين معمار عرب در آثار به جا گذاشته از خود ضمن رعايت اصول زيبايي‌شناسي، شرايط محل و مقتضيات شهر را هم در نظر مي‌گیرد 
«زاها حديد»، معمار زن معاصر، از جمله معماران پيشرو در عرصه معماري است. شهرت وي به خاطر طراحي‌هاي عميق و پرمحتوا، طرح‌هايي كه القاكننده انديشه‌ها و تفكرات نو و در بسياري موارد رويكرد ساختارشكن دارند، است.

وي همچنان به تغيير مرزهاي تعريف شده در معماري و شهرسازي پرداخته، به همين علت جزو معماران ساختارشكن به شمار مي‌رود.

اين معمار عرب در آثار به جا گذاشته از خود ضمن رعايت اصول زيبايي‌شناسي، شرايط محل و مقتضيات شهر را هم در نظر مي‌گيرد. وي همزمان با كار طراحي و اجرا همراه به تحقيق، تدريس و تمرين در حوزه معماري و شهرسازي مشغول است.

حديد در بغداد _ عراق_ متولد شد و تحصيلات خود را در انجمن معماري لندن به پايان رساند.

وي سال‌ها در دانشگاه «هاروارد» و «پل» در آمريكا به تدريس مشغول بود. وي در حال حاضر در دانشگاه هنرهاي تزييني وين _ اتريش_ به عنوان استاد مشغول به كار است.

حديد همچنين در سال 2002 عضو افتخاري آكادمي ادب و هنر آمريكا، عضو موسسه معماري آمريكا و رييس «بريتيش امپاير» شد.

اين معمار زن عرب از سال 1982 تا 2004 موفق به دريافت هجده جايزه برتر معماري از موسسه‌هاي معماري سراسر دنيا شده است.

طراحي و نقاشي‌هاي حديد هم از سال 1983 تا 2003 به صورت نمايشگاه‌هاي طراحي در دنيا برگزار شد.

مانند نمايشگاهي كه در انجمن لندن و در سال 1983، موزه گوگنهايم نيويورك آمريكا در سال 1988، دانشگاه هاروارد _ آمريكا در سال 1995، «گراند سنترال استيشن» نيويورك آمريكا در سال 1995، سنفرانسيسكو آمريكا در سال‌هاي 98 _ 1997، موزه بين‌المللي واشنگتن _ آمريكا در سال (2002) و در نمايشگاه ماك در وين اتريش در سال 2003 برگزار شد.

از پروژه‌هايي كه وي در سال‌هاي اخير در دست داشته و از اهميت بالايي برخوردار است مي‌توان به پروژه‌ خانه‌سازي «آي _ بي _ اي بلاك 2» در برلين آلمان (1993)، «مايندزون» در گرينويچ انگلستان (1999)، «ايستگاه تراموا» و «پاركينگ خودروها» در استراسبورگ فرانسه (2001)، «پيست و سكوي پرش اسكي» در اينسبراك اتريس (2002) ، مركز نمايش هنرهاي معاصر سينسيناتي آمريكا (2003) و طراحي کارخانه بي.ام.و در لايپزيک آلمان اشاره كرد.

آثار «حديد» به طور گسترده به شكل نشريات ادواري و رساله به جا مانده است نمونه‌هاي آن شامل: «زاها حديد: سياره معماري 2» سال 1983، «فايل‌هاي اي‌اي» سال 1986، «زاها حديد: سازه‌ها و پروژه‌هاي كامل شده» سال 1998، «تصاوير معماري زاها حديد توسط هلن بينت» سال 2000 و «معماري زاها حديد» سال 2003 هستند.

البته جرايدي چون روزنامه نيويورك تايمز در ژوئن 2002 و 2003، فانينشال تايمز در ژوئن 2002 و 2003، ايندي پندنت در ژوئن 2002، مجله تايم در اكتبر 2002 و ژوئن 2003 و در هفته‌نامه نيوزويك در مي 2003 به زاها حديد و آثار وي پرداخته اند.

کاخ عالی قاپو - صفويه | تخصصی

ایرج كلانتری» معمار سال ایران شد | تخصصی

 

اين گروه از كارونسرا ها از نظر معماري به انواع ذيل تقسيم بندي مي شوند:

1-كاروانسراهاي مدور

تعداد كمي از كاروانسراهاي ايران با نقشه مدور بنياد گرديده است . اين نوع كاروانسراها بسيار جالب توجه و از نظر معماري حائز اهميت فراوان است گرچه در حال حاضر فقط دو نمونه از آن شناخته شده ولي همين دو نمونه نشان دهنده سليقه – ذوق ، ابتكار و بالاخره هنر نمائي فوق العاده معماران آن است.

نمونه هاي ياد شده يكي رباط زين الدين در جاده يزد – كرمان و ديگري كاروانسراي زيده بين كاشان و نطنز است : تاريخ هر دو بنا به زمان صفويه مربوط مي شود .

2-كاروانسراهاي چند ضلعي حياط دار

اين گروه از كاروانسراها بشكل چند ضلعي (اغلب 8 ضلعي ) ومانند كاروانسراهاي مدور بسيار زيبا بنا شده اند و زمان ساخت آنها دوره اي است كه در معماري كاروانسراها پيشرفت قابل ملاحظه اي بوجود آمده است . از نظر تعداد كاروانسراهاي چند ضلعي نيز همانند كاروانسراهاي مدور اندك و فقط نمونه هاي كمي از آنها در سراسر ايران باقيمانده است .

زيباترين نمونه كاروانسراهاي اين گروه سه كاروانسراي آبادخان خوره –چهار آباد و ده بيد بين جاده اصفهان و شيراز است كه به فرم 8 ضلعي در دوره صفوي ساخته شده نشان دهنده شيوه معماري اصفهاني است .

بعلت شباهت فوق العاده كاروانسراهاي ياد شده ميتوان گفت كه معمار هر سه بنا شخص واحدي مي باشد ،به احتمال زياد ايجاد اين نوع كاروانسرا ها بيشتر جنبه نظامي و دفاعي داشته تا مذهبي و اقتصادي ، به اين دليل كه دفاع از يك بناي 8 ضلعي يا چند ضلعي بمراتب آسانتر از يك بناي مربع يا مستطيل شكل مي باشد .

كاروانسرا هاي چند ضلعي از داخل و خارج قرنيه ولي كاروانسراهاي مدور از خارج دايره اي شكل ول ...